09252017Δευ
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Κρητική Μοουσική

Λυράρηδες της επαρχίας Σελίνου Χανίων

    

Συνεργασία με www.cretan-music.gr
Γράφει ο  Κώστας Βασιλάκης
 
 Η επαρχία Σελίνου έχει προσφέρει πολλά στην μουσική παράδοση της Κρήτης. Περιοχή στην οποία άκμασε το ριζίτικο τραγούδι, ο αυθεντικός τρόπος χορού και η μακραίωνη παράδοση των καλλιτεχνών. Στην περιοχή αυτή κυριάρχησε το βιολί. Όμως εξίσου σημαντικοί ήταν και οι λυράρηδες οι οποίοι άκμασαν τον περασμένο αιώνα. Αναφέρουμε λοιπόν τους παρακάτω μουσικούς.
         
Μανώλης Θεοδωράκης ή Θεοδωρομανώλης  (1778 – 1818)
 
Καταγόταν από το Επανοχώρι Σελίνου, απο τα Μαραγκιανά, μια μικρή γειτονιά της κοινότητας αυτής. Ο ίδιος λεγόταν Μαραγκάκης, άλλαξε όμως το επίθετό του από το όνομα του πατέρα του που λεγόταν Θεόδωρος. Τραγικό το τέλος του, μιας και σκότωσε τον Τούρκο Εμίν Βεργέρη μόνο και μόνο για να μην αφήσει την οικογένεια του στα χέρια αυτού του αιμοβόρου γενίτσαρου. Συνελήφθει από τους Τούρκους στο οροπέδιο του Ομαλού όπου και θανατώθηκε. Η λαϊκή παράδοση όμως εξυμνεί τα κατορθώματα του και την καλλιτεχνική του αξία ώς και σήμερα.
 
Μανώλης Πατεράκης (1890 – 1952)
 
 Ο Μανώλης Πατεράκης έπαιζε και βιολί και λύρα. Αλλά σαν λυράρης κυρίως έπαιξε στα τοπικά γλέντια της περιοχής του. Γεννήθηκε στο Κουστογέρακο Σελίνου και σε μικρή ηλικία κατέβηκε στη πόλη των Χανίων. Μετά την θητεία του στον στρατό ανέβηκε στην Αθήνα αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Στην Αθήνα λοιπόν έπαιξε σε διάφορες εκδηλώσεις μαζί με τον αείμνηστο Σταύρο Μαυροδημητράκη, τον μεγάλο αυτόν λαγουτιέρη. Πέθανε μόλις εξήντα δύο ετών από εγκεφαλικό επεισόδιο στον Πειραιά όπου και τάφηκε. Δεν άφησε δυστυχώς απογόνους.
 
Γιάννης Κουρμουλάκης (1884 – 1959)
 
 Από τους ξενιτεμένους μουσικούς της Κρήτης ήταν ο Γιάννης Κουρμουλάκης. Καταγόταν από την Κάνδανο και σε ηλικία είκοσι ετών πρωτόπιασε μια παλιά λύρα στα χέρια του. Στα εικοσιπέντε του έφυγε στον Καναδά όπου και εκεί ασχολήθηκε με την κατασκευή ξύλινων γλυπτών και παράλληλα έπαιζε στα νοσταλγικά γλέντια των ομογενών. Στο λαγούτο μόνιμος συνεργάτης του άλλος ένας ξενιτεμένος, ο Γιώργης Χαρχαλάκης από το Βουλγάρω Κισσάμου. Εκεί έκανε οικογένεια, αλλά ζούσε πάντα με τον πόθο της επιστροφής στο αγαπημένο του νησί. Πέθανε με αυτόν το καϋμό το 1959 στο Μόντρεαλ.
 
Γιάννης Ρηγάκης (1882 – 1966)
 
 Λυράρης από τη Γαύδο, που έζησε στο Βουτά Σελίνου του νομού Χανίων, όπου και έδρασε ως τοπικός μουσικός. Στο Βουτά ήρθε σε ηλικία δέκα χρονών, λόγω των δύσκολων συνθηκών του καιρού εκείνου, και μπήκε φαμέγιος στην πλούσια και μορφωμένη οικογένεια των Σεργεντάνηδων. Εκεί παντρεύτηκε και απέκτησε έξι παιδιά από δύο γάμους. Η πρώτη του γυναίκα πέθανε στη γέννα του τρίτου παιδιού τους.
Από μικρός έμαθε τη λύρα μόνος του, χωρίς δάσκαλο. Μεγαλώνοντας άνοιξε καφενείο και χασάπικο, ενώ παράλληλα δούλευε ως περιπλανώμενος ψιλικατζής, αλλά και δεν εγκατέλειψε εντελώς την εργασία του, ως έμπειρος εργάτης πια, στην περιουσία των Σεργεντάνηδων. Τραυματίας της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922), δεν πήρε σύνταξη, αλλά ένα παράσημο ανδρείας. Έζησε στο χωριό του με μια μικρή σύνταξη του ΟΓΑ.
Χωρατατζής κι ετοιμόλογος, διασκέδασε με τη λύρα του –γλυκιά και βροντερή– τους κατοίκους του Βουτά και των γύρω χωριών. Τραγουδούσε όμορφα και λίγο βραχνά. Έπαιξε με το Χάρχαλη και το Μαριάνο (βιολί και λύρα μαζί), με το λαούτο του χωριανού του Νίκου Τοπολιανάκη (1900-1986) και του Κλεινάκη απ’ την Παλαιόχωρα.
Η λύρα του ήταν μαύρη, σχετικά μικρή σε μέγεθος, και είχε πάνω σκαλισμένη τη χρονολογία 1824.

Αντώνης Τζιάκης (1890 – 1952)
 
Καταγόταν από το Κακοδίκι Σελίνου, από τους ενεργούς επαγγελματίες λυράρηδες της εποχής του, έπαιξε σε καθολική έκταση της επαρχίας Σελίνου, ακόμα και στην γειτονική επαρχία Σφακίων. Μετρημένος καλλιτέχνης με φήμη που φτάνει ώς τις μέρες μας και με πλουσιότατο ρεπερτόριο.

Δημήτρης Ξανθουδάκης (1887 – 1942)

 Καταγόταν από τα Τσισκιανά Σελίνου και από μικρός βγήκε στα γλέντια της περιοχής με την λύρα του. Καλός τεχνίτης του οργάνου και μερακλής. Έφυγε νέος και μετανάστευσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εξού και το παρατσούκλι του "Αλεξανδρινός". Στην Αλεξάνδρεια άνοιξε εστιατόριο και έπαιζε με την λύρα του στους πελάτες. Εμπλούτισε το ρεπερτόριο του με άλλα ακούσματα. Σαράντα ετών ξανάρθε στην Κρήτη, όχι όμως σαν επαγγελματίας λυράρης, απλά συμμετείχε στις αυτοσχέδιες χαροκοπιές.
 
Γιώργης Βουράκης ( 1850 – 1923)

 Εξάδελφος με τον θρυλικό Βουρογιάννη, τον γίγαντα του βιολιού. Καταγόταν από την Μονή Σελίνου. Παρακινούμενος από τον Βουρογιάννη έπιασε στα χέρια του μια αυτοσχέδια λύρα σε μεγάλη σχετικά ηλικία. Σαν επάγγελμα ασκούσε την ιδιότητα του δασκάλου στο Βάμο Αποκορώνου. Εκεί έπαιξε και διασκέδασε πολύ κόσμο, αλλά και στο χωριό του σε φιλικά γλέντια. Ήταν αδελφικός φίλος με τον Φαντομανώλη, τον μεγάλο αυτό βιολάτορα. Μαζί είχαν μαζέψει μια σειρά ολόκληρη από παλιά συρτά. Πέθανε στα Χανιά από ανακοπή καρδιάς πάνω σε ένα φιλικό γλέντι, παρόλο που είχε χρόνιο πρόβλημα με την καρδιά του και παράβλεπε τις συστάσεις των γιατρών.
 
επιμέλεια: Ε.Β. - Θ.Ι.Ρ.

Πηγές: Αθ.Δεικτάκης "Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί",
Κων/νος Παπαδάκης "Ναύτης"
Γιώργης Κουρμουλάκης
Ευτύχης Παπαδάκης