12152017Παρ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Μουσική... από το Περίπτερο

Αφιέρωμα Μάνος Λοίζος

Ο Σταθμός | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1968)
Θαλασσογραφίες | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1970)
Να ΄χαμε τι να ΄χαμε | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1972)
Μάνος Λοίζος
Μάνος Λοίζος

Ο ευαίσθητος και ευρηματικός μελωδός του ελληνικού τραγουδιού

Μια προσέγγιση στο έργο του αξέχαστου δημιουργού μέσα από το κοίταγμα των τριών δίσκων
(«Ο ΣΤΑΘΜΟΣ», «ΘΑΛΑΣΣΟΓΡΑΦΙΕΣ», «ΝΑ ’ΧΑΜΕ ΤΙ ΝΑ ’ΧΑΜΕ»)
της συνεργασίας του με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο

Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής

πηγή : www.e-orfeas.gr

Είμαι σε θέση, όταν έχω κέφι, να μελοποιήσω και τον τηλεφωνικό κατάλογο!». Αυτό έλεγε, συχνά, μεταξύ σοβαρού κι αστείου, ο Μάνος Λοίζος, όπως, μας το διασώζει ο Λευτέρης Παπαδόπουλος (1). Κι έτσι ήταν! Όλοι καταλήγουν στην ίδια διαπίστωση για τον Μάνο Λοΐζο. «Γεννημένο μελωδό», τον χαρακτηρίζει ο Λευτέρης Παπαδόπουλος (2) και, πιο αναλυτικά, ο Κώστας Μυλωνάς, γράφει τα εξής στην “Ιστορία του ελληνικού τραγουδιού”: «Ένα, λοιπόν, από τα κύρια χαρακτηριστικά του Λοΐζου, ως τραγουδοποιού, είναι η ικανότητά του να μελοποιεί με τρόπο μοναδικό και μουσικά προσιτό και οικείο ακόμα και το πιο δύστροπο στίχο» (3) και «ο Λοΐζος είναι πράγματι ο τραγουδοποιός που γνωρίζει πολύ καλά τη “φόρμα τραγούδι” … ένα από τα ουσιώδη γνωρίσματα της επιδεξιότητάς του είναι ότι σ’ όλα σχεδόν τα τραγούδια του, είτε πρόκειται για πολιτικά ή ερωτικά ή οτιδήποτε άλλο είδος, κυριαρχεί η μελωδία» (4).

Η κυρίαρχη λοιπόν καλλιτεχνική ταυτότητα του Μάνου Λοΐζου, αυτή δηλαδή του ευαίσθητου κι ευρηματικού μελωδού, νομίζουμε, ότι αποτυπώνεται με απόλυτη ευκρίνεια, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι απουσιάζει από το μεταγενέστερο έργο του, στους τρεις δίσκους της συνεργασίας του με τον σπουδαίο στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο. Μέσα από τον «Σταθμό», τις «Θαλασσογραφίες» και το «Να ’χαμε τι να ’χαμε», καθώς και, κυρίως, τις φωνές του Γιάννη Καλατζή και του Γιώργου Νταλάρα, δημιουργείται στην ελληνική δισκογραφία ένα από τα πιο μελωδικά κεφάλαια της ιστορίας της. Νομίζουμε λοιπόν, ότι η, οποιαδήποτε, προσέγγιση στο έργο του, δεν θα μπορούσε παρά να επικεντρωθεί σ’ αυτούς τους τρεις δίσκους του, που, κατά τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, αποτελούν την καλύτερη περίοδο του Λοΐζου. (5)



Ο σταθμός (1968)
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008

Ο Σταθμός | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1968)

Ο «Σταθμός» ήταν ο πρώτος μεγάλος δίσκος του Λοΐζου και, ταυτόχρονα, ο δίσκος με τον οποίον εγκαινιάστηκε το σήμα MINOS. Όπως μάλιστα πληροφορούμαστε από το σημείωμα που υπάρχει στο δίσκο: «για τη στερεοφωνική εγγραφή του χρειάσθηκαν 214 ολόκληρες ώρες δουλειάς».
Ο «Σταθμός» κυκλοφόρησε τον Δεκέμβρη του 1968 κι, όπως αναφέρεται στο σημείωμα του δίσκου: «τούτο το τεράστιο σε αξία μουσικό έργο αποδίδεται από τον καθιερωμένο πια Γιάννη Καλατζή, τη μοναδική Λίτσα Διαμάντη, τον κλασικό στο είδος του Δημήτρη Ευσταθίου και το καινούριο ταλέντο: το Γιώργο Νταλάρα». Αυτή είναι κι η πρώτη ολοκληρωμένη συνεργασία του Μάνου Λοΐζου με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο. Αν κι η γνωριμία τους ξεκινά απ’ το 1965 κι η συνεργασία τους ένα χρόνο μετά (1966), αρχικά με κάποια μεμονωμένα τραγούδια, παίρνει μια πρώτη συγκεκριμένη μορφή στο «Σταθμό». Παρότι το υλικό του αποτελείται από σκόρπια τραγούδια και σε καμιά περίπτωση δεν είναι ένας θεματικός κύκλος τραγουδιών, με τη δουλειά αυτή, διαμορφώνεται η ισορροπία δύο δημιουργών και δύο, βασικά, ερμηνευτών, που θα συνεχιστεί και στο μέλλον με δυο ακόμα δίσκους. (6)

Θαλασσογραφίες (1970)
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008

Θαλασσογραφίες | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1970)

«Μετά την επιτυχία του ΣΤΑΘΜΟΥ, έχει νοικιάσει ένα σπίτι στην οδό Ροστοβίου, μια πάροδο της Μεσογείων, πολύ κοντά στην ΥΕΝΕΔ και πολύ κοντά στο δικό μου σπίτι, αλλάζει έπιπλα, αγοράζει εργαλεία απαραίτητα για τη δουλειά του – μαγνητόφωνο, pick up κ.λπ. – και βλέπει σιγά - σιγά τα πράγματα να πηγαίνουν καλλίτερα. Κάνουμε σχέδια, παίζουμε τάβλι και πότε – πότε γράφουμε και κανένα τραγούδι, συνήθως ύστερα από δική μου πίεση γιατί εκείνος δεν έχει καμιά διάθεση να δουλέψει συστηματικά και επιπλέον, βάζει σε μένα τις φωνές ότι “ξοδεύομαι με τα musicals του Φίνου” (21)…

Βρισκόμαστε, πια, στις αρχές του 1969 και το σπίτι της Ροστοβίου είναι γεμάτο, κάθε μέρα, από νέους τραγουδιστές, που βλέπουν στο πρόσωπο του Λοΐζου το συνθέτη τους. Τακτικότεροι, όμως, επισκέπτες είναι ο Καλατζής κι ο Νταλάρας … και πάνω σ’ αυτούς τους δυο τραγουδιστές στηρίζει τον επόμενο δίσκο μας τις “Θαλασσογραφίες” …»
.(22) Με τον καλύτερο λοιπόν τρόπο ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, μέσα απ’ τις αναμνήσεις του αυτές, μας βάζει στο κλίμα της προετοιμασίας της επόμενης, μετά το «Σταθμό», κοινής συνεργασίας τους με τον Μάνο Λοΐζο, των «Θαλασσογραφιών».

Να ΄χαμε τι να ΄χαμε (1972)
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008

Να ΄χαμε τι να ΄χαμε | Εξώφυλλο πρώτης έκδοσης (1972)

Η δισκογραφική αυτή δουλειά τους είναι, ουσιαστικά, η ολοκλήρωση της συνεργασίας των δύο μεγάλων δημιουργών. Όλα τα τραγούδια του δίσκου, τα λένε, πλέον, μόνο ο Καλατζής κι ο Νταλάρας, οι οποίοι αποτελούν ένα επιτυχημένο δίδυμο που, εκείνα τα χρόνια “μονοπωλεί τα σουξέ του έντεχνου” (36), γι’ αυτό και τα ονόματά τους αναγράφονται, πια, στο εξώφυλλο του δίσκου. Ο ίδιος ο Λευτέρης Παπαδόπουλος μας δίνει, λιτά, την ταυτότητα κι αυτού του δίσκου τους:
«… ο Μάνος έχει μπει σε μια διαδικασία μπορώ να πω “επαγγελματική”. Συναντιόμαστε σχεδόν κάθε μέρα και γράφουμε τραγούδια … Ένα μέρος από τα τραγούδια που γράφουμε εκείνη την εποχή, είναι κι αυτό του ΝΑ ’ΧΑΜΕ ΤΙ ΝΑ ’ΧΑΜΕ …
Τραγούδια ίδιου ύφους μ’ αυτά που είχαμε κάνει και στις ΘΑΛΑΣΣΟΓΡΑΦΙΕΣ και στο ΣΤΑΘΜΟ. Έντεχνα λαϊκά τραγούδια, ζεϊμπέκικα, χασάπικα, χασαποσέρβικα … Η καλλίτερη περίοδος στην πορεία του Λοίζου για μένα …
»(37)

Η ανέκδοτη φωτογραφία του εξωφύλλου
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008

Μάνος Λοίζος

Η – ανέκδοτη – φωτογραφία του Μάνου Λοίζου, είναι τραβηγμένη το 1981 (ένα χρόνο πριν το θάνατό του), στο χωριό Αγόριανη του Παρνασσού. Τη φωτογραφία την έχει τραβήξει ο, αντιστασιακός κι αγωνιστής της Αριστεράς, φωτογράφος Θόδωρος Βελέντζας.

Η φωτογραφία αυτή έχει ένα μικρό ιστορικό:
Ο φωτογράφος Θόδωρος Βελέντζας, τα τελευταία 40 χρόνια, κατοικεί στη Σαλαμίνα, η καταγωγή του όμως είναι από την Αγόριανη του Παρνασσού, την οποία κι επισκέπτεται τακτικά.
Το 1981 είχε επισκεφτεί την Αγόριανη, μαζί με μια μεγάλη παρέα Κουλουριωτών (Σαλαμινίων). Η παρέα ήρθε στο κέφι και το ’ριξε στο χορό στην πλατεία του χωριού.
Πρέπει εδώ να αναφερθεί ότι το ζεϊμπέκικο και το χασάπικο στο νησί της Σαλαμίνας χορεύονται με ξεχωριστό ύφος και φιγούρες, γι’ αυτό κι είναι γνωστά ως το “κουλουριώτικο ζεϊμπέκικο” και το “κουλουριώτικο χασάπικο”.
Την ίδια εκείνη μέρα που η κουλουριώτικη παρέα γλεντούσε στην Αγόριανη, βρέθηκε εκεί ο αείμνηστος Μάνος Λοίζος, ο οποίος και στάθηκε για να παρακολουθήσει τις χορευτικές φιγούρες των Κουλουριωτών.
Σ’ αυτήν, λοιπόν, την αυθόρμητη πόζα, είχε την φαεινή ιδέα να τον αποθανατίσει ο φωτογράφος Θόδωρος Βελέντζας.

Ο «ΟΡΦΕΑΣ» ευχαριστεί πολύ το Θεόδωρο Βελέντζα για την παραχώρηση αυτής της σπάνιας κι ανέκδοτης φωτογραφίας του, ώστε να δημοσιευτεί στα πλαίσια του αφιερώματος στο Μάνο Λοίζο.

«Παραμυθάκι μου» – «Αχ χελιδόνι μου»
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008
Θα έμενε ανολοκλήρωτη αυτή η προσέγγισή μας στην περίοδο του Μάνου Λοίζου που εξετάζουμε, αν δεν στεκόμασταν σε δυο από τα πιο πανέμορφα και σπουδαία τραγούδια του, τα οποία, αν και, χρονικά, κυκλοφόρησαν σχεδόν παράλληλα με τους τρεις παραπάνω κύκλους τραγουδιών που εξετάσαμε, δεν εντάχτηκαν σ’ αυτούς.

Τα τραγούδια μιας παρέας
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008
Οι τρεις αυτοί δίσκοι και, γενικά, όλα αυτά τα τραγούδια του Λοίζου και του Παπαδόπουλου, γράφτηκαν κι ηχογραφήθηκαν, “γεννήθηκαν” δηλαδή, μέσα από το μεράκι μια παρέας: των δημιουργών, των ερμηνευτών και των κοντινών, αυτή την εποχή, ανθρώπων τους. Ευτυχώς, μας έχουν διασωθεί κάποιες “φωτογραφίες” αυτής της δημιουργικής συντροφιάς, μέσα από τις αφηγήσεις των μελών της.

Καλατζής και Νταλάρας: οι ιδανικοί πρωταγωνιστές
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008
Οι πρωταγωνιστικές φωνές των τριών αυτών δίσκων του Λοίζου και του Παπαδόπουλου, αλλά, γενικότερα, των τραγουδιών του εκείνης της περιόδου, ήταν ο Γιάννης Καλατζής κι ο Γιώργος Νταλάρας. Ήταν, κι οι δυο τους, η σταθερή επιλογή των δύο δημιουργών. Μέσα από τις δικές τους, εξαιρετικές κι ανεπανάληπτες, ερμηνείες, αγαπήθηκαν αυτά τα, υπέροχα, τραγούδια από τον πολύ κόσμο κι έφτασαν ως τις μέρες μας, 40 σχεδόν χρόνια μετά.

«Ένα παράθυρο ανοιχτό στη λιακάδα …»
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008

Μάνος Λοίζος

Ολοκληρώνοντας αυτήν την προσέγγισή μας στις τρεις αυτές δουλειές του Λοίζου και του Παπαδόπουλου, δεν μπορούμε να μη συμφωνήσουμε, καταρχήν, με τη διαπίστωση ότι «οι δυο τους λειτούργησαν σαν συγκοινωνούντα δοχεία» (63) δημιουργώντας άρτια, όμορφα, μελωδικότατα τραγούδια.
Τα τραγούδια όμως αυτά αγαπήθηκαν και τραγουδήθηκαν πολύ, από γενιές και γενιές φτάνοντας, αγέραστα, ως τις μέρες μας. Ποιο ήταν λοιπόν το “μαγικό ραβδάκι” με το οποίο άγγιζε τις μελωδίες του ο Λοίζος; Ο Θάνος Μικρούτσικος δίνει μια πειστική εξήγηση : «… τον θεωρώ απερίφραστα τον καλύτερο απ’ όλους μας στο θέμα της σύνθεσης τραγουδιών κυκλικής μελωδίας. Κυκλική μελωδία εννοώ μια μελωδία που αναπτύσσεται αρμονικά, είναι ευχάριστη στο άκουσμα, μένει εύκολα στη μνήμη του ακροατή, ενώ ούτε τον κολακεύει σε σχέση με ό,τι έχει συνηθίσει να ακούει ούτε λαϊκίζει». (64)

Λένε, επίσης, για το Λοίζο, πως, αν ζούσε, το τραγούδι σήμερα θα ήταν διαφορετικό. Ποιο μπορεί να ήταν λοιπόν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Λοίζου που δεν μπορεί να αναπληρωθεί και λείπει από το ελληνικό τραγούδι ; Μας απάντησε ο Γιώργος Νταλάρας: «Πιστεύω απόλυτα στην καταλυτική παρουσία του Λοίζου στο ελληνικό τραγούδι. Ο Λοίζος ήταν ένας πολύ έξυπνος μουσικός και ένας πολύ ευαίσθητος άνθρωπος και συνειδητοποιημένος πολίτης. Αφουγκραζότανε την αγωνία αλλά και τις επιθυμίες του κόσμου στις καλές και τις κακές στιγμές και τις έκανε τραγούδι. Ο Λοίζος δεν είχε παθολογικούς εγωισμούς, “να διατηρήσω τη γραφή μου, το ύφος, τη γραμμή μου”. Έγραφε τραγούδια πολιτικά όταν ήθελε και όταν έπρεπε, όπως έγινε με “Τα τραγούδια μας”, έγραφε θαυμάσια λαϊκά όπως έγινε με τα “Τραγούδια της Χαρούλας” και τα τραγούδια του Ρασούλη. Έγραφε ροκ μπαλάντες όπως έγινε στο “Για μια μέρα ζωής”. Έγραφε υπέροχα έντεχνα λαϊκά τραγούδια με τον πρωτομάστορα Λευτέρη Παπαδόπουλο στις “Θαλασσογραφίες” και στο “Να ’χαμε τι να ’χαμε”. Τραγούδια διαχρονικά σαν το “χελιδόνι” και τα “πουλιά” γιατί αγαπούσε και θαύμαζε όπως μου έλεγε χωρίς κανένα κόμπλεξ και απίστευτη γενναιοδωρία τα τραγούδια του Κουγιουμτζή. Αυτό λείπει λοιπόν από το τραγούδι. Λείπουν άνθρωποι με την μουσική ευελιξία, το χιούμορ, την καθαρότητα, την εξυπνάδα, την απλότητα, τη συμμετοχή στα κοινά του αξέχαστου Μάνου». (65)

Τι ήταν λοιπόν τα τραγούδια του Μάνου Λοίζου στο τραγούδι μας, αλλά, κυρίως, στη ζωή μας; Το θέτει ποιητικά ο Χρήστος Λεοντής: «Τα τραγούδια του ήταν αυτό που λέει ο Ρίτσος στο “Καπνισμένο Τσουκάλι”,” ένα παράθυρο ανοιχτό στη λιακάδα …”» (66).

Σημειώσεις - βιβλιογραφία
Κείμενο: Τάσος Π. Καραντής
28.06.2008