08202017Κυρ
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Πρόσωπα... από το Περίπτερο

«Η φτώχεια τροφοδοτεί τους εξτρεμισμούς και τους πολέμους»

Απο την ΒΙΚΗ ΤΣΙΩΡΟΥ

Ο Μουχαμάντ Γιουνούς δεν θέλει να σώσει τον κόσμο και ποτέ δεν το επεδίωξε. Εδώ και τριάντα χρόνια, ο βραβευμένος με το Νομπέλ Ειρήνης το 2006 «τραπεζίτης των φτωχών» έχει μόνο μία εμμονή, πως, αν πραγματικά θέλουμε να πολεμήσουμε την ενδημική φτώχεια, πρέπει να δανείσουμε χρήματα στους μη έχοντες, ώστε να τους δοθεί η ευκαιρία να βγουν από την αθλιότητά τους.

Δεν υπάρχει κάτι το επαναστατικό σ' αυτή τη σκέψη, ωστόσο το σύστημα των μικροπιστώσεων από την Τράπεζα Γκράμεεν του Γιουνούς σιγά σιγά δημιούργησε «σχολή» σε ολόκληρο τον κόσμο, για να γίνει τελικά σήμερα ένας από τους ουσιαστικούς συντελεστές μιας αλληλέγγυας οικονομίας, που εμφανίστηκε πρόσφατα σ' αυτές τις δύσκολες εποχές.

Αντίθετος με κάθε έννοια αγαθοεργίας ή ελεημοσύνης, ο 69χρονος τραπεζίτης από το Μπανγκλαντές εκφράζει μια επαναστατική πλευρά με τη θέλησή του να αλλάξει το σύστημα βασιζόμενος στην αγορά. «Ο αγώνας κατά της φτώχειας είναι καθαρά αριστερή υπόθεση. Το να σπρώχνεις αυτούς τους φτωχούς στην οικονομία της αγοράς, είναι καθαρά δεξιά κίνηση», ισχυρίζεται ο Ζακ Αταλί, ασκώντας κριτική στη δράση του Γιουνούς. Ομως, αυτός βλέπει τα πράγματα διαφορετικά και απαντά: «Η φτώχεια και ο αποκλεισμός αποτελούν το πρόσφορο έδαφος για όλους τους εξτρεμισμούς και όλους τους πολέμους». Δεν είναι ούτε θεωρητικός ούτε ιδεολόγος.

Είναι ένας άνθρωπος με πρακτικό μυαλό, που θέτει ερωτήματα στα οποία προσπαθεί συγχρόνως να δίνει απαντήσεις: «Γιατί δεν γίνεται τίποτε, ενώ τα πάντα θα έπρεπε να αλλάζουν μπροστά σε μια οικονομία που μοιάζει με χάρτινο πύργο»; «Μπορούμε να συνδυάσουμε τις μπίζνες και ένα κοινωνικό σχέδιο, προωθώντας μια οικονομία με ανθρώπινο πρόσωπο»;

Διευθυντής σύνταξης για μία ημέρα στην εφημερίδα «Λιμπερασιόν», ο Γιουνούς σχολιάζει την ειδησεογραφία και απαντά σε ερωτήσεις των συντακτών.

«Η αποτυχία του συστήματος δημιούργησε την κρίση. Συνεχίζουμε λες και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, όμως αυτή η κατάρρευση του συστήματος δείχνει πως κάτι σημαντικό δεν πάει καλά. Εχουμε ένα σωρό κρίσεις: την τροφική, τη χρηματοπιστωτική, την κλιματική και άλλες. Το κοινό σημείο αυτών των κρίσεων είναι πως έχουν ριζώσει στην αρχιτεκτονική ενός οικονομικού κόσμου βασισμένου στην εμμονή του κέρδους. Αυτή, όμως, η κρίση είναι μια ευκαιρία να επανασχεδιάσουμε το σύστημα, τους χρηματοπιστωτικούς και τους τραπεζικούς θεσμούς, οι οποίοι δεν θα πρέπει να είναι τόσο διογκωμένοι σε σημείο που να καταρρεύσουν. Πρέπει να είναι μικρότεροι, με διαφορετικές δραστηριότητες και εξειδικεύσεις. Πρέπει να ενσωματώνουν τους πιο φτωχούς, που δεν έχουν πρόσβαση σε οικονομικές υπηρεσίες. Μας πήρε πολύ χρόνο να εντάξουμε τον άνθρωπο στην οικονομική θεωρία, αλλά και τώρα τον ερμηνεύουμε με την πολύ στενή έννοια. Ο άνθρωπος δημιουργεί χρήμα, δεν κάνει τίποτε άλλο στο τωρινό σύστημα· όμως, υπάρχουν πολλές άλλες διαστάσεις. Το υπάρχον σύστημα βασίζεται στον εγωισμό, ενώ πρέπει να βρούμε ένα άλλο που να βασίζεται στον αλτρουισμό. Να δημιουργήσουμε επιχειρήσεις για να αλλάξουμε τις ζωές των άλλων, να κάνουμε κοινωνικές μπίζνες».

Υπάρχει πραγματική βούληση από την πλευρά των πολιτικών;

«Δεν νομίζω. Βλέπετε κάποια αλλαγή στον κόσμο; Οχι. Οι πολιτικοί πορεύονται από τη μία εκλογή στην άλλη, ενώ για να αλλάξει ριζικά το σύστημα χρειάζεται μια άλλη διάσταση, έναν άλλο χρόνο. Εμείς, οι πολίτες, πρέπει να αποφασίσουμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ενός κοινωνικού κινήματος. Να επιβάλουμε την αλλαγή. Και τώρα ήρθε αυτή η στιγμή. Οι νέοι μπορούν να το κάνουν. Αυτή η νέα γενιά δεν μοιάζει με αυτή των δεκαετιών '60 και '70, στις οποίες εμείς μεγαλώσαμε. Για εμάς μια οικονομική επιτυχία ήταν κάτι καταπληκτικό. Εκείνοι θέλουν να έχει επίδραση στη ζωή όλων και να μπορούν να ικανοποιηθούν. Είναι πιο ευαίσθητοι στα κοινωνικά θέματα, περισσότερο απ' ό,τι ήμασταν εμείς. Είναι πιο δημιουργικοί, όμως δεν τους προσφέρουν την ευκαιρία να φανούν παραγωγικοί και χρήσιμοι. Δεν τους προσφέρουν όνειρα, ορίζοντες, ιδανικά, ενώ έχουν όλα τα εργαλεία για να τα αποκτήσουν».

Το κοινωνικό στοιχείο και οι μπίζνες είναι δυο κόσμοι συμβατοί;

«Η αρχική μου ιδέα ήταν να τους συμφιλιώσω, παρ' όλο που οι μπίζνες που υπερασπίζομαι δεν έχουν στόχο την παραγωγή εσόδων. Οταν μιλώ με Αμερικανούς δεν καταλαβαίνουν. Πώς μπορείτε να κάνετε κάτι που δεν βγάζει λεφτά; με ρωτούν. Αν όμως μάθουμε στα παιδιά πως υπάρχουν δύο μορφές επιχειρήσεων, η μία, οι κοινωνικές μπίζνες και η άλλη, αυτές που βγάζουν λεφτά, θα καταλάβουν τα πράγματα και μεγαλώνοντας μπορεί να θελήσουν να επενδύσουν στη μία ή την άλλη. Επενδύω, δημιουργώ κοινωνικές επιχειρήσεις, για να δημιουργήσω θέσεις εργασίας. Και θέλω μόνο να κερδίσω το αρχικό ποσόν μου».

Θεωρείτε πως η κρίση δημιουργήθηκε επειδή δεν υπήρξαν ρυθμίσεις. Ποιος ήταν ο ρόλος του κράτους σ' αυτό το θέμα;

«Η κρίση δεν είναι μια αποτυχία της αγοράς, αλλά των θεσμών και των ανθρώπων, οι οποίοι, λόγω της πλεονεξίας τους, ξεπέρασαν κάθε όριο. Οσο για τις κυβερνήσεις, τις ρωτάω απλά: Γιατί δεν κάνετε κοινωνικές μπίζνες; Μόνο οι κοινωνικές παροχές δεν μπορούν να δώσουν λύσεις και αφαιρούν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου».

Οι απόψεις σας ακούγονται πολύ δεξιές, πολύ φιλελεύθερες...

«Ναι, το ξέρω, αλλά δεν μπορούμε να εγκαταλείψουμε τους ανθρώπους. Πρέπει να τους δώσουμε μια ευκαιρία να αλλάξουν τη ζωή τους, να πάνε μπροστά».

Ποια είναι η απάντηση των κυβερνήσεων στο θέμα των μικροπιστώσεων;

«Οι κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να εμπλέκονται οικονομικά για έναν λόγο: από τη στιγμή που εμπλέκονται αυτές, εμπλέκονται και οι πολιτικές. Η πολιτική και οι μικροπιστώσεις δεν ταιριάζουν. Γιατί αρχίζουμε να αναζητούμε χρήματα, όχι για να αλλάξει η ζωή των ανθρώπων, αλλά για έναν πολιτικό σκοπό: σας δίνουμε λεφτά και θυμηθείτε μας όταν πάτε να ψηφίσετε. Αντιθέτως, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να δημιουργούν θεσμούς, για να ρυθμίζεται καλύτερα η μικρο-οικονομία, και να προσδιορίζουν τι είδους ιδρύματα θα δανείζουν τους πιο φτωχούς».

Οι κριτικές που γίνονται στο σύστημα των μικροπιστώσεων είναι πολλές. Μία από αυτές είναι πως οι άνθρωποι δεν μπορούν να ξεφύγουν από την παγίδα της φτώχειας. Ο Γιουνούς υπερασπίζεται το σύστημά του, αν και παραδέχεται τα όρια αυτής της προσπάθειας. Σ' εκείνο, όμως, που δεν συμφωνεί είναι με όσους ισχυρίζονται πως εκμεταλλεύεται τους φτωχούς.

«Οι κοινωνικές μπίζνες δεν βγάζουν λεφτά, επομένως δεν μπορούν να μου καταλογίζουν πως πλουτίζω από αυτές. Θέλω να βοηθήσω τους ανθρώπους να τα βγάλουν πέρα, να βγουν από την ανεργία. Για να κάνεις μια δική σου επιχείρηση, χρειάζονται χρήματα και εγώ τους λέω: να τα χρήματα για να αρχίσετε κάτι δικό σας. Τους προσφέρω μια διέξοδο. Στην Grameen Bank έχουμε 8 εκατομμύρια δανειολήπτες και το 90% από αυτούς αποπληρώνουν τα χρέη τους. Δεν δεχόμαστε χρήματα από κυβερνήσεις και ιδρύματα. Για να ανοίξεις μια τράπεζα, πρέπει να έχεις εκατομμύρια δολάρια.

Η συμβατική τράπεζα είναι σαν ένα τεράστιο υπερωκεάνιο, που πλέει στις θάλασσες μεταφέροντας χιλιάδες επιβάτες. Η τράπεζα μικροπιστώσεων είναι σαν μια πιρόγα, που επιπλέει σε αβαθή νερά. Αν θέλετε να σχεδιάσετε την ίδια αρχιτεκτονική μιας συμβατικής τράπεζας, δεν θα επιτύχει. Πρέπει να εκπονηθεί μια νέα αρχιτεκτονική. Εχουμε ξεκινήσει το πρόγραμμά μας στη Νέα Υόρκη εδώ και δύο χρόνια και προχωρά πολύ καλά. Δώσαμε χαμηλότοκα δάνεια από 500 έως 2.000 δολάρια, κυρίως σε γυναίκες. Οι μεγάλες τράπεζες καταρρέουν, οι μικροπιστώσεις ευημερούν.

Ωστόσο, επειδή δεν είμαστε μια κανονική τράπεζα, κάποιος πρέπει να μας δώσει κεφάλαια. Ενα ίδρυμα μας χορήγησε το αρχικό κεφάλαιο και τώρα ήρθε η σειρά τού Σαν Φρανσίσκο, που θέλει τη συνεργασία μας. Η τράπεζα μικροπιστώσεων είναι μια εναλλακτική λύση απέναντι στους τοκογλύφους, στους καρχαρίες που ορμούν στους φτωχούς. Ο μικρο-δανεισμός θα έπρεπε να είναι μέρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». *

πηγή: http://www.enet.gr