11222017Τετ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Η Συνωμοσία του Θορύβου

Φύλλο 100 - Απρίλιος 2011

foto sel 9

“Τίποτα δεν είναι πρωτότυπο. Κλέψε από οτιδήποτε σου προκαλεί έμπνευση ή πυροδοτεί τη φαντασία σου.

Καταβρόχθισε παλιές ταινίες, νέες ταινίες, μουσική, βιβλία, πίνακες, φωτογραφίες, ποιήματα, όνειρα, τυχαίες συζητήσεις, αρχιτεκτονική, γέφυρες, πινακίδες δρόμων, δέντρα, σύννεφα, σώματα νερού, φως και σκιές. Διάλεξε να κλέψεις μόνο πράγματα που μιλούν κατευθείαν στην ψυχή σου. Αν το κάνεις αυτό, η δουλειά σου (και η κλοπή σου) θα είναι αυθεντική.

Η αυθεντικότητα είναι ανεκτίμητη. Η πρωτοτυπία ανύπαρκτη. Και μην ασχοληθείς με το να κρύψεις το ότι έκλεψες. Γλέντησέ το αν σου κάνει κέφι. Σε κάθε περίπτωση, πάντα να θυμάσαι αυτό που έχει πει ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ: δεν έχει σημασία από πού παίρνεις πράγματα, αλλά που τα πας.”

Τζιμ Τζάρμους, “Οι χρυσοί κανόνες της κινηματογραφίας”

Αυτός είναι ο τύπος που έχει κάνει το πιο “ευρωπαϊκό” αμερικάνικο σινεμά που έγινε ποτέ.

Η κλοπή στην οποία αναφέρεται είναι τόσο εμφανής, όσο περιγράφουν τα παραπάνω λόγια του. Ευρωπαίοι σκηνοθέτες και πεζογράφοι, αμερικάνοι ποιητές και μπίτνικς, μπλουζ, τζαζ, ροκ και πανκ μουσικοί συνυπάρχουν στις ταινίες του μονιασμένοι και με αλληλοκατανόηση ανάλογη μ’ αυτή που έχουν μεταξύ τους ο μαύρος, παχουλός σαμουράι και ο Γάλλος παγωτατζής του “Ghost Dog”.

Ο Τζάρμους είναι ένας απ’ τους τρεις σκηνοθέτες που με έχουν καθορίσει με τρόπο άμεσο και αποφασιστικό (οι άλλοι δύο είναι ο Πίτερ Γκρίναγουει και ο Βιμ Βέντερς για να μην αφήνω κενά).

Από την πρώτη επαφή με το Stranger than paradise (αλήθεια, είναι μόνο δική μου ιδέα ή όντως οι εικόνες του θυμίζουν λίγο το Night of the living dead;) ήξερα ότι ερωτεύτηκα παράφορα κι οριστικά. Κι ο έρωτας κρατάει για καιρό, που λέει κι ο Τσακνής.

Όταν το 1980 έβγαινε το “Permanent vacation” – η πτυχιακή του εργασία στην ουσία – στις αίθουσες, το αμερικάνικο ανεξάρτητο σινεμά άλλαζε για πάντα. Κι όλοι εκείνοι που σήμερα προσπαθούν με πολύ κόπο να φτιάξουν μέσα στο Χόλυγουντ κάτι που να θυμίζει Ευρώπη, καλά θα κάνουν να κοιτάξουν δίπλα τους για να δουν πως γίνονται αυθεντικές, ειλικρινείς, βαθιές ανθρωποκεντρικές ταινίες. Θα διαπιστώσουν επίσης, ότι αυτό το είδος κινηματογραφίας είναι φθηνό, γιατί έχει απορρίψει εξαρχής τον εντυπωσιασμό και το εφέ.

Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της δουλειάς του Τζάρμους.

Το πρώτο είναι ότι κάνει ταινίες διάθεσης κι όχι πλοκής. Οι ιστορίες του δεν είναι στην πραγματικότητα ιστορίες. Είναι η εξέλιξη των χαρακτήρων του μέσα σε καθορισμένη χρονική περίοδο. Αυτοί είναι που οδηγούν τα πράγματα κι όχι τα συμβάντα. Το σκοπό εξυπηρετούν από κοντά η παρουσία ή απουσία διαλόγων, όπως και τα μακρόσυρτα, στατικά πλάνα.

Το δεύτερο είναι η εσκεμμένη σύμμειξη εθνοτήτων και πολιτισμών, που καταλήγει στην απόλυτη εξομοίωσή τους, όχι σαν μύλος που όλα τα αλέθει, αλλά σαν αρμονία που προκύπτει από την ομοιογένεια του ανθρώπινου είδους. Δεν ξέρω αν αυτό εκφράζει κάποια αντίδραση στο βαθύ ρατσισμό της λευκής Αμερικής, μου θυμίζει όμως έντονα μια ατάκα από το “Bullworth” του Γουόρεν Μπίτι: “η λύση στο πρόβλημα των διακρίσεων είναι μία: όλοι να κάνουν έρωτα με όλους, ώσπου όλοι να έχουν το ίδιο χρώμα”.

Μια υπηρεσία που πρόσφερε ο Τζάρμους στο αμερικανικό κοινό, είναι ότι τους σύστησε στο Ρομπέρτο Μπενίνι στο εμβληματικό Down by law, πιθανότατα τη γνωστότερη και πιο cult ταινία του. Νομίζω ότι η φράση “I scream, you scream, we all scream for ice cream” είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες στον σύγχρονο κινηματογράφο. Τον ιταλό τον ξαναείδαμε στο “Α night on earth”, μια απολαυστική σπονδυλωτή ταινία που ξεκινά στο ηλιοβασίλεμα του Λος Άντζελες και καταλήγει στο ξημέρωμα του Ελσίνκι.

Η σχέση του Τζάρμους με τη μουσική γίνεται επίσης προφανής μέσα από την παρουσία στις ταινίες του μουσικών όπως ο Τζον Λούρι, Ο Τομ Γουέιτς, ο RZA, ο Ίγκυ Ποπ, ο Τζο Στράμερ, ο Τζακ και η Μεγκ Γουάιτ των White Stripes, o Screaming Jay Hawkins και αρκετοί άλλοι. Μάλιστα, ο ίδιος γύρισε το ντοκιμαντέρ Year of the Horse για το Neil Young, ο οποίος με τη σειρά του είχε γράψει τη μουσική του “Νεκρού”, της πιο ακριβής παραγωγής του με ηθοποιούς σαν τον Τζόνι Ντεπ, τον Γουίλιαμ Χαρτ και το Ρόμπερτ Μίτσαμ στον τελευταίο του ρόλο.

Η σημασία που δίνει στις λεπτομέρειες, όπως η κίνηση με την οποία βάζει το cd ο Φόρεστ Γουίτακερ στο αυτοκίνητο στο “Ghost Dog”, δεν έχει να κάνει με τη φόρμα, αλλά με την ουσία, δηλαδή την ιδιαιτερότητα του κάθε χαρακτήρα και το “χτίσιμο” της υπόστασής του μέσα στην εξέλιξη του κάθε φιλμ.

Από το “Mystery train” μέχρι το “Καφές και τσιγάρα”, το “Τσακισμένα λουλούδια” και το “Limits of control” ο JJ δεν έκανε το παραμικρό για να μεγαλώσει το μύθο του. Αυτό έγινε από μόνο του από όλους εκείνους, κριτικούς και κοινό, που μέσα στη φιλμογραφία του βρήκαν τον εαυτό τους και αναγνώρισαν ως μεγαλύτερη δύναμη του κινηματογράφου στο σύνολό του, την παρουσία του ανθρώπου.

 

Σημειολογική παρατήρηση που τον αφορά: έχει κόψει τον καφέ από το 1986, παραμένει όμως καπνιστής.

Αστεία και άχρηστη πληροφορία που τον αφορά: είναι μέλος μιας ημι – μυστικής (;) κοινότητας που αποκαλείται “Οι γιοι του Λι Μάρβιν”, περιλαμβάνει όσους μοιάζουν εμφανισιακά στο γνωστό ηθοποιό και έχει ως σκοπό την ομαδική παρακολούθηση των ταινιών του.