07272017Πεμ
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Από τα Μουσεία...

Μουσείο παραδοσιακής ζωής Κρήτης"ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ"

FABRIKA
Lichnostatis 030
Lichnostatis 053

Ο «Λυχνοστάτης» στέκει τα τελευταία 20 χρόνια ως πόλος ανάδειξης αλλά και δημιουργίας στον τομέα της λαογραφίας. Βάζοντας στέρεες βάσεις και συνδιάζοντας το χθες, το σήμερα αλλά και το αύριο, ο «Λυχνοστάτης» αποτελεί σημείο αναφοράς.

Για το Μουσείο, τις δράσεις αλλά και την προοπτικά του μιλάμε με τον Γιάννη Μαρκάκη, Διευθυντή του Μουσείου παραδοσιακής ζωής Κρήτης "ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ" και Αντιπρόεδρο της Παγκόσμιας Επιτροπής Περιφερειακών Μουσείων (ICR/ICOM).


Ματθαίος Φραντζεσκάκης

 

 

Το Μουσείο ίσως είναι μια έννοια που στη συνείδηση των περισσοτέρων είναι κάπως βαρετή. Για ποιο λόγο θεωρείτε ότι συμβαίνει αυτό;

 

Τα Μουσεία για δεκαετίες ολόκληρες θεωρούνταν ως μια αποστεωμένη κιβωτός αντικειμένων με γνωσεοκρατικό χαρακτήρα. Ιδιαίτερα, τα λαογραφικά Μουσεία αντιμετώπιζαν την παράδοση μονοσήμαντα, με κοινοτοπίες όπως "η παράδοση είναι η πολύτιμη  πολιτιστική  μας  κληρονομιά" ή και με οξύμωρα αιτήματα όπως "να  επιστρέψουμε στις  ρίζες  μας". Αυτές οι θεωρήσεις υπονόμευαν και έβλαπταν αυτό ακριβώς που ήθελαν να διασώσουν και να προάγουν: τον παραδοσιακό τρόπο ζωής.

Στο πέρασμα των χρόνων, όμως, η ματιά του κοινού απέναντι στα Μουσεία αλλάζει, επειδή αλλάζουν τα ίδια τα Μουσεία. Σχετικές επιστήμες αναπτύσσονται προβάλλοντας νέες ιδέες και πρακτικές για τη μουσειακή επικοινωνία, τα Μουσεία υιοθετούν νέους τρόπους στον διάλογό τους με τον επισκέπτη, γίνονται πιο εξωστρεφή προς τις τοπικές κοινωνίες κι έτσι παύουν να γίνονται βαρετά, ενώ προσελκύουν και νέες ομάδες κοινού.

 

 

Τι είναι αυτό που πιστεύετε ότι αρέσει περισσότερο σε κάποιον όταν έρχεται  στο χώρο σας;

 

Το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» δεν ανήκει στα συμβατικά μουσεία, έτσι, όπως δεκαετίες τώρα τα εννοούμε. Εδώ, δεν θα βρει κανείς εκθέματα περιχαρακωμένα πίσω από βιτρίνες ούτε αυστηρό υπομνηματισμό. Με αυτή την έννοια πρόκειται για ένα αντι-μουσείο.

Τα εκθέματα είναι ανοιχτά σε ένα συνεχή διάλογο με τον επισκέπτη, παρουσιάζονται ως ζωή που εξακολουθεί να κυλά. Επιδίωξή μας είναι ο επισκέπτης να βιώσει το χώρο, να νιώσει την αύρα της Κρητικής Παράδοσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα –και μια από τις πρωτοτυπίες του Μουσείου- είναι η χρήση μαντινάδων στη θέση του συνήθους μουσειολογικού υπομνηματισμού («Μουσείο της πέτρας και της μαντινάδας» έχουν άλλωστε ονομάσει τον «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗ» κάποιοι Κρητολόγοι επισκέπτες του) καθώς και η χρήση λαϊκών στιχουργημάτων που αποτελούν αποστάγματα λαϊκής σοφίας.

Έτσι, αποκαλύπτεται έτσι η ψυχή των πραγμάτων, η βαθύτερη ζωή τους. Αυτός είναι πιθανόν και ο λόγος, που το 2010, όταν το Μουσείο ήταν υποψήφιο για το European Museum of the Year Award, ο Dr. Wim van der Weiden, μέλος της κριτικής επιτροπής, το χαρακτήρισε «ένας αληθινός κήπος ψυχής».

Τα ελληνικά μουσεία και γενικότερα οι χώροι τέχνης δείχνουν τα τελευταία χρόνια μια διάθεση, για να δεχτούν μικρούς επισκέπτες. Υπάρχουν πολλά προγράμματα που αφορούν παιδιά και οικογένειες. Ισχύει κάτι τέτοιο και σε σας;

 

 

Αυτό που τώρα –ευτυχώς- θεωρείται κανόνας και ανάγκη ήταν η εξαίρεση –τουλάχιστον για την Κρήτη- την εποχή που το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» ξεκινούσε να σχεδιάζει και να υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα. Ήδη από το 1994 λειτουργεί Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, το οποίο πέρα από έντυπες & ψηφιακές εκδόσεις, πέρα από δράσεις που οργανώνει σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς φορείς, την ενεργό συμμετοχή του σε εθνικές & διεθνείς επιτροπές εκπαίδευσης, προσφέρει στην εκπαιδευτική κοινότητα ένα πλήθος διεπιστημονικά σχεδιασμένων προγραμμάτων, τα οποία απευθύνονται σε σχολικές ομάδες αλλά και σε ειδικές ομάδες πληθυσμού (σχολεία Β ευκαιρίας, κέντρα απεξάρτησης, άτομα με αναπηρίες κ.ά.). Έτσι, ο εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε έναν πλούσιο κατάλογο εκπαιδευτικών προγραμμάτων που σχετίζονται με τη λαογραφία, τη φύση και τη λαϊκή τέχνη της Κρήτης.  Προγράμματα για την καθημερινή ζωή στην προβιομηχανική Κρήτη, για τις παραδοσιακές ασχολίες, όπως ο κύκλος του ψωμιού, η μελισσοκομία ή ο τρυγητός & το πάτημα των σταφυλιών, για τη χλωρίδα της Κρήτης, όπως τα αρωματικά φυτά ή το κρινάκι της θάλασσας αλλά και για τη μαντινάδα και το Θέατρο Σκιών.

 

 

 

Φεύγοντας από το  Μουσείο «Λυχνοστάτης», τι είναι αυτό που μένει στο παιδί; Για την ακρίβεια τι είναι αυτό που θα θέλατε  να μένει στο παιδί;

 

Μέσα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» επιχειρεί να μετατρέψει τον εκπαιδευτικό περίπατο σε μια ευχάριστη και γόνιμη εκπαιδευτική περιπέτεια, ώστε το παιδί να θεωρεί τη λέξη «Μουσείο» συνώνυμη ενός συναρπαστικού ταξιδιού στη γνώση με όχημα την αυτενέργεια, την παρατήρηση και την ανακάλυψη αλλά και τη χαρά του παιχνιδιού.

Μέσα από την «εκπαίδευση του βλέμματος» το παιδί αντιλαμβάνεται τον μουσειακό χώρο ως ένα χώρο γνωστό και βιωμένο και την παράδοση ως μια άλλη πατρίδα. Έτσι, το παιδί φεύγοντας από το Μουσείο, παίρνει το νήμα που σαν μίτος θα το οδηγεί ανεπαίσθητα και φυσικά να ανακαλύπτει τις βαθιές ρίζες της Παράδοσης στην καθημερινή του ζωή, δίπλα του –σε γονείς και παππούδες-, αλλά και μέσα του, συμφιλιώνοντας έτσι το χθες με το σήμερα, στήνοντας γέφυρες ανάμεσα στον εαυτό του και στους άλλους.

 

 

Οι δράσεις  που διοργανώνει το  Μουσείο «Λυχνοστάτης» προσελκύουν την τοπική κοινωνία ή υπερισχύει το ενδιαφέρον των ξένων επισκεπτών;

«Σκέψου παγκόσμια, δράσε τοπικά»: η αντίληψη αυτή χαρακτηρίζει χρόνια τώρα τις δράσεις του Μουσείου με την αντίστοιχη απήχηση στην τοπική κοινωνία. Το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ», ένας φύσει πολιτιστικός και θέσει τουριστικός χώρος, δεν αρκείται στην προσέλκυση αλλοδαπών επισκεπτών αλλά οργανώνει τακτικά εκδηλώσεις που απευθύνονται στον τοπικό πληθυσμό. Ακόμη, συνεργάζεται με τον τοπικό Δήμο και με φορείς όπως Κ.Α.Π.Η., σχολεία και πολιτιστικούς συλλόγους, ενώ εξέρχεται και στην τοπική κοινωνία πραγματοποιώντας εκδηλώσεις σε δήμους της Κρήτης. Άλλωστε, η σύγχρονη μουσειολογική αντίληψη ορίζει ότι το Μουσείο δεν περιχαρακώνεται, ούτε κλείνεται στα όριά του, αλλά «γκρεμίζει τους τοίχους του» για να επισκεφθεί εκείνο τον κόσμο και έτσι να επιτελέσει τον πολυσύνθετο ρόλο του. Αυτή η αντίληψη του «ανοιχτού μουσείου» χαρακτηρίζει όλες τις λειτουργίες του Μουσείου «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ». Έτσι, το Μουσείο σχεδιάζει και υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές, για άτομα με ειδικές ανάγκες καθώς και για ομάδες ειδικού πληθυσμού (ΚΕ. Θ.Ε.Α.).

Σε μια «ιντερνετική» εποχή, το  Μουσείο «Λυχνοστάτης» στοχεύει στο θυμικό και το συναίσθημα ή θα μπορούσε να ενεργοποιήσει και το όραμα;

 

Τα Μουσεία ως ζωντανοί οργανισμοί που ζουν στο παρόν, οφείλουν να αφουγκράζονται τα αιτήματα και να απαντούν στις ανάγκες της εποχής. Στην εποχή, λοιπόν, της τεχνολογίας ακμής αλλά και της πολύπλευρης κρίσης, το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» χρησιμοποιεί τα τεχνολογικά μέσα στοχεύοντας όχι μόνο στην κριτική σκέψη και στο συναίσθημα αλλά και στην ενεργοποίηση του οράματος. Αυτό το όραμα διατρέχει όλες τις προσπάθειές μας. Έτσι, για παράδειγμα, έχουμε δημιουργήσει για το Μουσείο συσκευές ακουστικής ξενάγησης (audio guides) στις οποίες, όμως, η επιστημονική πληροφορία συνυπάρχει και τεκμηριώνεται με αυθεντικές προφορικές μαρτυρίες των γνήσιων φορέων της λαϊκής μας παράδοσης.

Έχουμε την πεποίθηση ότι στα κοινωνικά σύνολα η παράδοση δρα όπως ο σοβάς στα κτήρια: είναι το συνεκτικό υλικό που στηρίζει την κοινότητα, δημιουργεί πλατιές επιφάνειες συλλογικής μνήμης, κρύβει τις ρωγμές από τις ατομικές αμφισβητήσεις και εκρήξεις.

Όπως εύστοχα και συνάμα προφητικά θέτει το ερώτημα ο Γ. Σεφέρης  στις «Δοκιμές» (1951) «...Το  ζήτημα  δεν  είναι  τόσο  ποια  πράγματα  τελείωσαν,  αλλά  με  τι  αντικαθιστούμε ,  εμείς  που  ζούμε  μες  στη φθορά  και  την  αλλαγή ,  όλα  εκείνα  τα  πράγματα  που  νομίζουμε  τελειωμένα».

Μ’ άλλα λόγια, ας σκύψουμε -και ως άτομα και ως κοινωνία – να βρούμε  τη  ρίζα  της  Παράδοσης  μέσα  μας,  γιατί  Παράδοση  είναι  απλά  ο  τρόπος  να  λέμε  "εμείς",  είναι ο  τρόπος  να  υπάρχουμε  συλλογικά  και   να  ξεχωρίζουμε  από  τους  άλλους,  να  δεχόμαστε  τα  μηνύματά  τους  και  να  αποκρινόμαστε με τη δική μας μιλιά.

 

 

 

Τελικά ποιος είναι ο σκοπός του  Μουσείου «Λυχνοστάτης»;

 

 

Το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» λειτουργεί ως χώρος ενεργούς λαογραφίας και αντικαταναλωτικής αγωγής. Στοχεύει στο να γνωρίσει ο επισκέπτης το Φυσικό περιβάλλον και τη Λαογραφία και την λαϊκή τέχνη της Κρήτης, και να νιώσει τις βαθιές ρίζες της παράδοσης μέσα στη φύση, με την εφαρμογή της μουσειολογικής αντίληψης που επιτάσσει την εποπτική, βιωματική, ψυχική προσέγγιση με τα εκθέματα.

Επόμενος στόχος του  Μουσείου «Λυχνοστάτης»;

Μια πάγια -και δεδηλωμένη από το 2005- πρότασή μας είναι να δημιουργηθεί ένα δίκτυο Μουσείων στο πλαίσιο της περιφέρειας Κρήτης ή έστω –αν αυτό δεν είναι δυνατόν- στο πλαίσιο μιας γεωγραφικής  περιοχής, π.χ. του νομού Ηρακλείου. Η συνεργασία μεταξύ των μουσείων –που θα επιλεγούν με βάση τις ποιοτικές μουσειακές προδιαδιαγραφές και την επισκεψιμότητά τους- μπορεί να έχει πολλές μορφές (π.χ. συνδιοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, συνεδρίων, περιοδικών εκθέσεων κ.λπ.), καθώς και μια ‘’εμπορική’’ έκφραση ( κάρτα επισκέψεων με ενιαίο εισιτήριο, σύνδεση με μέσα μεταφοράς και χώρους εστίασης Κρητικής διατροφής κ.λπ.) που θα οδηγήσει στην δημιουργία ενός ελκυστικού «πακέτου» πολιτιστικού τουρισμού. Τέτοιες προσπάθειες έχουν γίνει εδώ και πολλά χρόνια σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη με αποτέλεσμα τη σημαντική ενίσχυση του πολιτιστικού τουρισμού και κατ’ επέκταση τη στήριξη του πολιτισμού. Δυστυχώς μια ανάλογη απόπειρα στην περιοχή του Ηρακλείου έμεινε μετέωρη και αναποτελεσματική, κάτι που δείχνει ότι μια τέτοια προσπάθεια πρέπει να προετοιμαστεί και να οργανωθεί σοβαρά από την Περιφέρεια Κρήτης.

Info

 

To Μουσείο ''ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ'' …

στο Λιμάνι Χερσονήσου, είναι ένας χώρος διατήρησης και προβολής της Παραδοσιακής ζωής και του Λαϊκού Πολιτισμού της Κρήτης. Πρόκειται για ένα Φυσιολαογραφικό Μουσείο με τέσσερις κύριες θεματικές συλλογές:

1. ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ [τοπικές ασχολίες, έθιμα, κοινωνικές νοοτροπίες και τρόπος ζωής, θρύλοι και λοιπά λαογραφικά-εθνογραφικά στοιχεία] .
2. ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΗ [Κρητική χλωρίδα, η οποία παρουσιάζεται μέσα από εθνοβοτανολογικά στοιχεία, καθώς και ορυκτός πλούτος της Κρήτης].
3. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ [Αυτοδίδακτοι Κρητικοί καλλιτέχνες που με τα έργα τους αναδεικνύονται σε συνεχιστές της ανώνυμης λαϊκής τέχνης και της συλλογικής μνήμης και πολιτιστικής παράδοσης του τόπου].
4. ΠΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ [μηχανήματα που λειτουργούσαν στην Κρήτη κατά την ύστερη προβιομηχανική περίοδο και είναι χαρακτηριστικά της τεχνογνωσίας που υπήρχε].