10172017Τρι
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Η Συνέντευξη του Μήνα

Μαρία Χναράκη , συνέντευξη

xnaraki maria

«Τον επισκέπτη ενδιαφέρει η  ιδιαιτερότητα του Κρητικού να γλεντά χορεύοντας κυκλικά τη σκέψη του και να εκφράζει με το τραγούδι όχι μόνο τη χαρά αλλά τον πόνο του…»

Μαρία Χναράκη , Διευθύντρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Drexel στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ

Συνέντευξη στον Ματθαίο Φραντζεσκάκη

Τι ακριβώς είναι αυτό που κάνετε τα τελευταία χρόνια στο Drexel;

Στο Drexel είμαι απ’ το φθινόπωρο του 2006 οπότε και διευθύνω το Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών, δημιουργώντας πάνω από 15 γενικά και 20 ατομικά μαθήματα με ποικίλη θεματολογία. Συνάμα, και παράλληλα με την προσωπική μου έρευνα, διοργανώνω εμπειρικές δράσεις που προχωρούν πέρα απ’ το θεωρητικό στο πρακτικό επίπεδο. Έτσι, ένας φοιτητής μας, που μπορεί ν’ αποφοιτήσει και με «έλασσον πτυχίο» στα Ελληνικά, μπορεί να νιώσει παν-αισθητικά τη χώρα μας έστω κι από μακρυά. Η βαρύτητά μας, δηλαδή, αλλά κι η διαφορετικότητά μας, είναι ο καθαρά εμπειρικός τρόπος μάθησης, μέρος της παρακαταθήκης που μας άφησαν οι περίφημες διδακτικές μέθοδοι των Σωκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη, κλπ. σε συνδυασμό με τη χρήση πολυμέσων. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι πανταχού παρούσα και προσβάσιμη, θεωρούμε απαραίτητη την παρατήρηση που θα επιφέρει την απορία αλλά και την καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και του συνειρμού για μια ολοκληρωμένη παιδεία. Θέλουμε, δηλαδή, όχι «έξυπνα» μόνο τα... τηλέφωνα αλλά και «ξύπνιους» τους κατόχους τους με την ισορροπία που υπαγορεύει το «παν μέτρον άριστον».

 

Πού στοχεύει αυτή η δραστηριότητα; το πρόγραμμα που έχετε ιδρύσει;

Στη διάλυση αρνητικών στερεοτύπων που’χουν προκύψει ειδικά τα τελευταία χρόνια αλλά και στην υπογράμμιση της πολιτισμικής μας συνέχειας ως έθνους όχι, φυσικά, με τρόπο στείρο αλλά πρωταρχικά εξωστρεφή και δημιουργικό. Στην ανάδειξη του όχι μόνο γλωσσικού ή αρχαιοελληνικού πλούτου μας. Στην εξέχουσα σημασία θεσμών, όπως η οικογένεια, αλλά κι εννοιών, όπως η επικοινωνία. Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, την αγγλική λέξη “privacy” που δεν υπάρχει στην καθημερινότητά μας, κάτι, μάλιστα, αρχικά ενοχλητικό για όποιον Έλληνα έχει ζήσει στο εξωτερικό αλλά που, εν τέλει, προσδίδει σιγουριά και την αίσθηση του ανήκειν ανιδιοτελώς σ’ ένα σύνολο. Ή, το περίφημο... κουτσομπολιό, και πόσο τελικά λειτουργεί θεραπευτικά αφού συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση αλλά και δρα ως «φύλακας» της παραδοσιακής κοινωνίας απ’ το «κακό» (--συνάμα με το γνωστό... «μάτι» που επιφέρει ισορροπία σε ό,τι «ξεχωρίζει» κι άρα ταράζει την κοινοτική σταθερότητα).

 

Τι είναι αυτό που μπορεί να ενδιαφέρει έναν μη Κρητικό σε σχέση με τον πολιτισμό και την παράδοση της Κρήτης;

Η ιδιαιτερότητα του Κρητικού να γλεντά χορεύοντας κυκλικά τη σκέψη του και να εκφράζει με το τραγούδι όχι μόνο τη χαρά αλλά τον πόνο του (--την αποκαλούμενη δραματοθεραπεία). Η πίστη στη δύναμη των ηθών και των εθίμων του. Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση κι ο σεβασμός του γεροντότερου και του τρόπου με τον οποίο «βγαίνει το ψωμί». Η οικιακή αγροτική δραστηριότητα που κρατά και το κορμί σ’ εγρήγορση και, φυσικά, η μεσογειακή διατροφή του κι η κοινωνική οικονομία της. Οι δια-λογικές ώρες στο καφενείο που καλλιεργούν το βουλεύεσθαι, τη σιωπή, την αρμονία. Το άναμμα του μικροσκοπικού κεριού κι η κυκλώπεια ελπίδα που θρέφει.

 

Πόσο κοντά-μακριά είναι η εικόνα που υπάρχει για εμάς στους φοιτητές σας σε σχέση με την σημερινή πραγματικότητα μας;

Το θετικό της αρνητικής δημοσιότητας είναι ότι ανακίνησε το ενδιαφέρον για τη χώρα μας και τη γεωπολιτική θέση της. Συνάμα, ο ενθουσιασμός για την ιδιαίτερη πατρίδα μας αλλά κι η φιλοξενία και το φιλότιμο που αισθάνονται οι φοιτητές μας και, κυρίως αυτοί που επισκέπτονται την Κρήτη μέσω του εκπαιδευτικού προγράμματός μας «στην αλλοδαπή», δημιουργεί μια ανεξίτηλη εικόνα που δεν παραμένει μόνο ως ανάμνηση αλλά κεντρίζει δραστικά και το είναι τους, συνάμα. Αναφέρω χαρακτηριστικά την περίπτωση μιας φοιτήτριας που’χε διαγνωστεί με σοβαρού βαθμού μελαγχολία κι η οποία βρήκε ανακούφιση στο πρόβλημά της αφού, όσο ήταν στην Κρήτη, εγκατέλειψε τη φαρμακευτική αγωγή επειδή αυτοβελτιώθηκε λόγω της ικανοποίησης που βίωσε μέσω της κοινωνικής αποδοχής αλλά και της συμμετοχή της σε διάφορα κοινοτικά δρώμενα (π.χ. πανηγύρια). Όσον αφορά «εμάς», καλά θα κάνουμε να παρατήσουμε την... παραίτηση και τη συνεχή διαμαρτυρία, να εφαρμόσουμε το «γνώθι σαυτόν» και να επαν-ανακαλύψουμε την αυθεντική αγωνιστικότητα, τον επαγγελματισμό και την πίστη στις αξίες μας. Μια κριτική ματιά στα κρητικά βουνά, άλλωστε, αρκεί για να θυμηθεί κανείς τις θυσίες «μας»...

 

Δίνεται βαρύτητα στις προσεγγίσεις σας στην διασύνδεση μουσικής-παράδοσης-τοπικού πολιτισμού-διατροφής. Ποια είναι η σκέψη σας ;

Η ιδιαιτερότητα του ελληνικού πολιτισμού είναι ότι τα δρώμενά του αποτελούν τελετουργίες και συνεπώς δεν μπορούν να μελετηθούν αποσπασματικά αλλά ολιστικά. Κατά μία έννοια, ενεργούν σαν αρχέγονες μικρο-τραγωδίες που σκοπό έχουν να επιφέρουν μια κάθαρση. Στη διδασκαλία μου πάντα προσθέτω και το ελληνικό, ορθόδοξο, λατρευτικό στοιχείο τονίζοντας την τελετουργική του διάσταση που καλλιεργεί την πνευματικότητα κι επιφέρει εσωτερική νηνεμία αφού καταφέρνει να εξισορροπήσει τις μεταμορφωμένες κι άριστα ενσωματωμένες στη Λειτουργία «απολλώνειες» και «διονυσιακές» πολιτισμικές μας εκφάνσεις.

 

Βλέποντας από μακριά την Κρήτη τι θα προτείνατε ως τρόπο προσέγγισης για να εντρυφήσει ο σημερινός Κρητικός την μουσική, τη διατροφή, τις σχέσεις και τις συνήθειες του Κρητικού πολιτισμού;

Να ζήσει στο εξωτερικό, να φύγει έστω και νοητά απ’ την Ελλάδα, να δει με πιο ξάστερη ματιά τον τόπο του, να πονέσει μακρυά του, να ζυγίσει τα θετικά με τ’ αρνητικά του. Τότε μόνο ίσως αντιληφθεί ότι ο Θιος κι η Μοίρα του’δωσαν έναν παράδεισο να ζει, ότι ζωή είναι να λύνει το ζωνάρι του και να ζητά φασαρίες, όπως ο πρόγονός του ο καζαντζακικός Ζορμπάς, και πως, σαν έρθει ο χάρος να τον βρει, ας είν’ του πεταμάτου, κατά πως λέει κι ο ριμαδόρος.

 

Πόσο εφικτή είναι μια διαδικασία συνεργασιών-διασυνδέσεων των εργασιών όπως της δικής σας και των τοπικών φορέων που προσπαθούν να αναδείξουν την παράδοση της Κρήτης και την δυναμική της σήμερα;

Ακόμα είναι περιορισμένη αφού συχνά θεωρούν ότι τα δικά μου αντικείμενα δεν αποφέρουν άμεσα οικονομικό όφελος. Θα’θελα πολύ να δω άτομα που συνειδητά πονούν για τον τόπο τους στις θέσεις αυτές με καρδιές που, για παράδειγμα, συν-αισθάνονται τη σημασία του πλάτανου στην πλατεία με το καφενείο σε αντίθεση με την καφετέριας του εμπορικού κέντρου ή της γλυκόπιοτης τσικουδιάς με τ’ αγκιναρόφυλλο έναντι του ουϊσκι, του τοπικού προϊόντος, μ’ άλλα λόγια, που ξεπερνά τα τουριστικά στερεότυπα του ήλιου, της θάλασσας και του ξεφαντώματος. Ήδη συνεργάζομαι για μια σειρά τοπικών θεμάτων κι επιχειρήσεων ενώ ελπίζω σε σχετική βελτίωση του κλίματος συνεργασίας και από τους εκπαιδευτικούς φορείς (--μια και άνθρωποι, ενδιαφέρον και υλικό υπάρχουν).

 

Πρόσφατα εκδώσατε δυο βιβλία για την Κρήτη στην Αμερική θα μας πείτε κάποια πράγματα για αυτά;

Οι εκδόσεις στις οποίες αναφέρεστε αφορούν κεφάλαια σε τόμους που τοποθετούν την Κρήτη στη διεθνή βιβλιογραφία. Το ένα αφορά τη μουσική των νησιών και το άλλο τη μαγειρική τους. Για το πρώτο επέλεξα να παρουσιάσω τα ριζίτικα και για το δεύτερο το ντάκο. Η προσέγγισή μου στο κρητικό αυτό είδος τραγουδιού είναι τοποκεντρική και τονίζει την άρρηκτη σχέση του ανθρώπου που εμπνέεται απ’ το φυσικό περιβάλλον καθώς και τον εκπαιδευτικό ρόλο που μπορεί να’χει η διδασκαλία αυτών των ασμάτων που αποτελούν εύφορο έδαφος για όλα τα «χαμένα» ιδανικά κι αξίες αλλά και πανίδας-χλωρίδας μας. Η δε αναφορά στο ντάκο έγινε με τρόπο που ν’ αναδεικνύει πώς στα πολύ απλά πράγματα κρύβονται εν τέλει και τα πιο σημαντικά. Δηλαδή, σ’ ένα κομμάτι ξερού, διπλοφουρνισμένου σίτου γίνεται μια προσέγγιση μαγειρική, γλωσσολογική, διατροφική, εθιμική, αλλά και, συμβολική, αφού, κατά βάθος, ο ορθός Κρητικός είναι ένας σκληρός μα ωφέλιμος ντελικανής κι η γνήσια Κρητικοπούλα μια πεντανόστιμη, εναρμονισμένη σύμμειξη Ανατολής-Δύσης, ένας... ντάκος, δηλαδή!

 

Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα

 

Η Μαρία Χναράκη είναι Διευθύντρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Drexel στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ και Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια Εθνομουσικολογίας, Λαογραφίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας. Ολοκλήρωσε τον πλήρη κύκλο σπουδών κλασσικού πιάνου και ανώτερων θεωρητικών στην Αθήνα ενώ αποφοίτησε με Πτυχίο/Δίπλωμα από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο της Indiana (Bloomington) απ’ όπου κι έλαβε τους μεταπτυχιακούς τίτλους --Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης (MΑ) και Διδακτορικό (Ph.D.). Στις δραστηριότητές της συμπεριλαμβάνονται ομιλίες και συμμετοχές σε διεθνή συνέδρια κι ερευνητικά προγράμματα, δημοσιεύσεις, βιβλιοκριτικές, διδασκαλίες παραδοσιακών χορών και τραγουδιών, μεταφράσεις αλλά και διοργανώσεις εκδηλώσεων. Έχει λάβει πολυάριθμες διακρίσεις, βραβεία και υποτροφίες κι ενδελεχώς μελετήσει πολιτισμικά δρώμενα και ταυτότητες, παραδόσεις, ήθη κι έθιμα, μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στο νησί της Κρήτης, καθώς και τις εκφράσεις συνεργατισμού και συνεργασίας που παρατηρούνται στις εκκλησιαστικές, τις οικονομικές και καλλιτεχνικές κοινότητες. Με αυτό το σκεπτικό, κι επειδή η Κρήτη υπήρξε ιστορικά σταυροδρόμι πολλών πολιτισμών, είναι γραμμένο και το πρώτο της βιβλίο «Unraveling Ariadne’s Thread: Cretan Music» (2007).