11192017Κυρ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Όψεις - Απόψεις

«Οι Podemos, το κόμμα και οι πρακτικές τους»

Και έτσι μια μέρα στα καλά του καθούμενου ένα ακόμα δικομματικό πολιτικό σύστημα, αυτό της Ισπανίας, μαράθηκε και πέθανε. Οι δημοσκοπήσεις στην Ιβηρική χερσόνησο δείχνουν το 10 μηνών κόμμα των Podemos να βρίσκεται πρώτο σε δημοσκοπήσεις.

Όπως και στην περίπτωση της Ελλάδας έτσι και στην Ισπανία δεν είναι από μόνες τους οι πολιτικές λιτότητας που οδηγούν στην κατάρρευση του πολιτικού κατεστημένου της χώρας αλλά ο συνδυασμός τους με την ποιότητα του υφιστάμενου πολιτικού προσωπικού. Τον τελευταίο καιρό τεράστια σκάνδαλα συγκλονίζουν την ισπανική ελίτ δημιουργώντας έτσι για το μέσο πολίτη μια άμεση εύληπτη σύνδεση ανάμεσα στην συρρίκνωση του εισοδήματος του και τις ευθύνες των πολιτικών.

            Το Podemos ιδρύθηκε στα μέσα Ιανουαρίου του 2014 και κατέβηκε για πρώτη φορά σε εκλογική αναμέτρηση 4 μήνες μετά, στις Ευρωεκλογές του Μαΐου όπου και έλαβε το εντυπωσιακό 7,98%. Έκτοτε ο άτυπος ηγέτης του, ο Pablo Iglesias, μετά την εκλογή του ως ευρωβουλευτής συγκεντρώνει όλο και περισσότερο ενδιαφέρον τόσο από τα παραδοσιακά όσο και τα νέα μέσα ενημέρωσης. Ο Iglesias, διδάσκων πολιτικής επιστήμης και χαρισματικός ρήτορας, συμβολοποιεί με το πλέον ισχυρό τρόπο την νέα γενιά στις μεσογειακές χώρες. Είναι 36 χρονών, έχει άπειρα πτυχία, και βρίσκονταν μέχρι χθες σε διαρκές καθεστώς εργασιακής ανασφάλειας σε θέσεις πνευματικής εργασίας.

Οι Podemos αποτελούν σήμερα μια αντίδραση και μια απάντηση στην κρίση του κομματικού φαινομένου. Τα κόμματα, θεσμοί που επί της παρούσης πανευρωπαϊκά αντιμετωπίζονται με απαξίωση, βλέπουν την τελευταία 20ετία στην Ισπανία τις λίστες των μελών τους να συρρικνώνονται. Το PODEMOS μέσα στις πρώτες 20 μέρες από την ώρα που επέτρεψε την εγγραφή μελών γίνεται αστραπιαία 3 κόμμα σε μέγεθος στη χώρα και σήμερα πιθανά να είναι ήδη πρώτο (Στις 10 Νοεμβρίου είχε ανέλθει πλέον στις 230.000 ψηφοφόρους). Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι το κόμμα πέφτει από τον ουρανό. Την πρωτοβουλία για την συγκρότηση ενός αριστερού ψηφοδελτίου που θα χρησιμοποιήσει τα ανθρωποδίκτυα και τις πρακτικές του κινήματος των «αγανακτισμένων» την ξεκινάει το μικρό κόμμα της «Αντικαπιταλιστικής Αριστεράς» το οποίο όμως καταφέρνει να υπερβεί κατά πολύ το κύκλος των επαφών του και την θεματική ατζέντα με την οποία το ίδιο πολιτευόταν.

Η θέση που έχει το διαδίκτυο και οι νέες μορφές επικοινωνίας είναι η μεγαλύτερη τομή στην εσωτερική του λειτουργία του Podemos σε σχέση με τα παραδοσιακά κόμματα. Σήμερα, πλέον, όλες οι μορφές κανονικών κινητοποιήσεων και όλα τα πολιτικά μορφώματα χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης τόσο για την εσωτερική τους συζήτηση όσο και για την επικοινωνία του λόγου και της δράσης τους προς τα έξω. Αυτό που διαφοροποιεί του Podemos είναι ότι στην περίπτωση του η συγκρότηση του ως διαδικτυακής κοινωνικής δικτύωσης προηγείται της ενσώματης κοινότητας και η δεύτερη συγκροτείται σε αναφορά με την πρώτη. Η απουσία ή η παρουσία ενός μέλους στις συζητήσεις δεν αξιολογείται ως πρωτεύων ζήτημα για την εκτίμηση της συνεισφοράς του, στο βαθμό που η «συμμετοχή» εγγράφεται και μόνο από την επικοινωνία στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης.

            Ως τρόπος οργάνωσης είναι παράγωγο του τρόπου με τον οποίο οργανώθηκε η διαδήλωση του 15-Μ (15 Μάιου) του 2011. Το κίνημα των «αγανακτισμένων» ήταν η Ισπανική εκδοχή των κινημάτων που αναπτυσσόταν παγκοσμίως όπως το Occupy Wall street, οι κινητοποιήσεις της Αραβικής Άνοιξης και φυσικά οι ελληνικές πλατείες. Όλα αυτά τα κινήματα συνέτειναν σε αιτήματα εκδημοκρατισμού και σκεπτικισμού απέναντι στις υφιστάμενες πολιτικές λιτότητας. Επιπλέον όλα αυτά τα κινήματα έτειναν, και για λόγους πρακτικούς άλλα και στην προσπάθεια να αντιπαρατεθούν με τις μορφές κρατικής καταστολής, να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την δραστηριοποίηση τους. Οι Podemos αυτές τις μορφές δικτύωσης τις χρησιμοποίησαν για να δημιουργήσουν μια ομπρέλα συζητήσεων η οποία οδήγησε στην δημιουργία ενός νέου σχήματος. Οι ψηφοφορίες γίνονται μέσα από την διαδικτυακή πλατφόρμα Loomio στα πλαίσια του οποίου οι ψηφοφόροι μπορούν να καταθέτουν τις σκέψεις με λίγους χαρακτήρες, εν είδη tweet.

            Οι δράσεις του κόμματος προκύπτουν από ιδέες που κατατίθενται στην διαδικτυακή πλατφόρμα Reddit και αναδύονται στην δημοφιλία από τον σχολιασμό και την επικρότηση τους (με like!). Για παράδειγμα οι Podemos μαζί με άλλα αριστερά κόμματα και οργανώσεις κατέθεσαν μήνυση εναντίον του Jordi Pujol Καταναλανού πολιτικού που παραδέχτηκε ότι φοροδιαφεύγει βγάζοντας χρήματα σε Ελβετικές τράπεζες. Η ιδέα έπεσε σε μια λίστα συζητήσεων στο διαδίκτυο και η έκταση της συζήτησης που δημιούργησε οδήγησε και στην υλοποίηση της.

 

            Η υπαρκτή διαδικτυακή δημοκρατία του Podemos δεν στερείται φυσικά αντιφάσεων. Όπως πλέον μας έχουν διδάξει όλες οι πλατφόρμες στις οποίες οι χρήστες ελεύθερα συμμετέχουν στην διαμόρφωση ενός υλικού, σε τέτοια συστήματα οι μορφές ιεραρχίας μετακαλούνται σε ένα δεύτερο επίπεδο. Για παράδειγμα, στο Wikipedia όλοι οι χρήστες είναι δυνητικά συγγραφείς, ωστόσο η διαδικασία ελέγχου του περιεχομένου αναπόφευκτα δημιουργεί τις προϋποθέσεις συγκρότησης μιας νέας ιεραρχίας επί της βάσης της ταξινόμησης του υλικού και του προσδιορισμού του τι είναι δεκτό και του μη-αποδεκτό. Άρα ιεραρχία υπάρχει και κάθετες μορφές επικοινωνίας και όσο δεν αναγνωρίζεται απλώς δεν έλεγχεται. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως αυτή του κόμματος του Peppe Grillo στην Ισπανία ή του δικού μας Σταύρου Θεοδωράκη η ίδια η χρήση των νέων μέσων δεν είναι παρά προκάλυμμα ενός συγκεντρωτικού ακτινωτού συστήματος που οδηγεί στην ενίσχυση ενός απόλυτου αρχηγικού μοντέλου στο όνομα της ενίσχυσης της δημοκρατίας.

            Παρόλα αυτά, το PODEMOS αποτελεί μήνυμα από το μέλλον, αλλά και από το παρόν. Από το μέλλον, γιατί υποδεικνύει ότι η «φαντασιακές κοινότητες» των κομμάτων, όπως της προσδιόριζε ο Benedict Anderson, έχουν πλέον την ικανότητα να αποκτούν μια τόσο συγκεκριμένη υλικότητα μέσα από το διαδίκτυο που είναι αδύνατο να δημιουργηθεί σήμερα μια χωρίς να αναφέρεται πρωτίστως σε ένα το διαδικτυακό «κάπου». Αυτό μετασχηματίζει αναπόδραστα κάθε νέο πολιτικό εγχείρημα και μας δείχνει και την πολιτική, κυρίαρχη και εναλλακτική, του μέλλοντος.

 Το Podemos όμως μιλάει και για το άμεσο πολιτικό μας μέλλον. Αν στην εγχώρια πολιτική σκηνή η στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ απαξιώθηκε σε ένα σημείο περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο ήταν η αντίληψη ότι στο βαθμό που οι πολιτικές λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα αποτελούσαν προάγγελο μια πανευρωπαϊκής πρακτικής ήταν εφικτό η διαμόρφωση συμμαχιών με άλλα πολιτικά μορφώματα, κυρίως σε χώρες με αντίστοιχα επιβαλλόμενα προγράμματα λιτότητας όπως η Ισπανία. Ο ΣΥΡΙΖΑ αναφέρεται στους Podemos και οι Podemos στο ΣΥΡΙΖΑ όπως αποδεικνύει και η πρόσκληση που έλαβε για τις 17 Νοέμβρη ο Α. Τσίπρας για να μιλήσει στο ιδρυτικό τους συνέδριο. Αν έχουμε μάθει ένα πράγμα στην εποχή των δικτύων και του facebook αυτό είναι ότι τα δίκτυα ενδυναμώνονται όσο μεγαλώνει η συμμετοχή σε αυτά.