07202017Πεμ
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Εστιάζοντας...

Η ΣΧΕΣΗ του πολίτη με το Δημόσιο Χώρο στο επίκεντρο μαθητικής εργασίας

P1010020 2-w
DSC01328-w
P1010010-w

Τα τελευταία χρόνια, το πρόγραμμα σπουδών στα σχολεία έχει εμπλουτιστεί με ένα νέο  στοιχείο. Μέσα στο σχολείο το λέμε «Project». Επισήμως λέγεται «Βιωματικές Δραστηριότητες». Πρόκειται για σχολική εργασία διάρκειας ενός τριμήνου, η οποία όμως ξεχωρίζει απ’ τα υπόλοιπα «Διδακτικά Αντικείμενα» (μαθήματα) χάρη σε κάποιες πρωτότυπες πρακτικές. Στο Project το θέμα ορίζεται απ’ τον διδάσκοντα, ενώ –καθαυτή– η εργασία πρέπει να έχει ερευνητικό χαρακτήρα. Σημείο διαφοράς είναι και η μέθοδος προσέγγισης της γνώσης, καθώς αυτή προσεγγίζεται κυρίως βιωματικά, μέσα από δραστηριότητες, κι όχι με το παραδοσιακό ύφος διδασκαλίας 

Γράφει ο 

Άρης Ρέττος

 

Ομάδα Project 5ου Γυμνασίου  Χανίων

Το αγαθό του Δημόσιου Χώρου

Έτσι, εγώ κι οι μαθητές δύο τμημάτων, στα πλαίσια του Project, ασχοληθήκαμε με το ευαίσθητο θέμα της ΣΧΕΣΗΣ του πολίτη με το Δημόσιο Χώρο. Φτιάξαμε ένα «Σχέδιο Δράσης» δομημένο σε δύο φάσεις. Φάση πρώτη: η έρευνα καθαυτή. Φάση δεύτερη: οι μαθητές θα κατάρτιζαν, και θα δημοσίευαν, μια δική τους επεξεργασμένη πρόταση, στοχευμένων δράσεων για να βελτιωθεί η ποιότητα της σχέσης αυτής.

Ξεκινήσαμε. Σαν πρώτο βήμα ορίζουμε τι σημαίνει αγαθό του Δημόσιου Χώρου. Αγαθό που το χρησιμοποιούν πολλοί. Μιλήσαμε για πεζοδρόμια, για δρόμους, για πλατείες και πάρκα. Μιλήσαμε για δημόσια κτήρια, για χώρους ιστορικής μνήμης. Μιλήσαμε, επίσης, για παραλίες και άλλου είδους ελεύθερους χώρους. Διευκρινίσαμε τι σημαίνει «προορισμένη χρήση». Τι είναι η κακοχρησία του δημόσιου χώρου. Μετά, μιλήσαμε για τον Πολίτη. Είναι κάτι περισσότερο από Άνθρωπος. Είναι άνθρωπος με Δικαιώματα, Υποχρεώσεις και Ευθύνη σε σχέση με την κοινωνία. Έτσι, φτάσαμε στον πρώτο μικρό στόχο: Το αντικείμενο μελέτης μας ήταν πια σαφές και συγκεκριμένο (Ö)

Ένας δεύτερος μικρός στόχος επιτεύχθηκε όταν εξηγήθηκε πως μια ολοκληρωμένη εικόνα (η περιγραφή της ΣΧΕΣΗΣ του πολίτη με το Δημόσιο Χώρο) θα μπορούσαμε να την συνθέσουμε από πολλά μικρότερα στοιχεία που θα τα βρίσκαμε αν μελετούσαμε τις επιμέρους πλευρές (Ö). Έπρεπε, λοιπόν, να μάθουμε:

1.  ΑΝ, ΠΟΣΟ και ΠΩΣ ο πολίτης ασκεί το δικαίωμά του να χρησιμοποιεί τον Δημόσιο Χώρο

2.  ΑΝ, ΠΟΣΟ και ΠΩΣ ο πολίτης εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του σε σχέση με τον Δημόσιο Χώρο

3.  ΑΝ, ΠΟΣΟ και ΠΩΣ ο πολίτης αντιλαμβάνεται την ευθύνη του σε σχέση με τον Δημόσιο Χώρο

Εστιάσαμε σ’ αυτούς τους ερευνητικούς άξονες πιστεύοντας ότι αρκούσαν για να μελετήσουμε και αξιολογήσουμε την ΣΧΕΣΗ του πολίτη με τον Δημόσιο Χώρο.

Και τότε αποκαλύφθηκε μια αδυναμία: Αυτές οι ερευνητικές κατευθύνσεις ενώ αρκούσαν για να σχηματίσουμε την «εικόνα» (ποια στάση κρατάει ο πολίτης) ωστόσο, δεν θα μας έκαναν «σοφότερους» στο ζήτημα «τι επηρεάζει» έναν πολίτη και τον κάνει να έχει τη «α» ή την «β» στάση στα ζητήματα του Δημόσιου Χώρου. Προσθέσαμε λοιπόν και έναν τέταρτο ερευνητικό άξονας:

Δημόσιος Χώρος και Πολίτες

4.  Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη στάση του πολίτη στα θέματα του Δημόσιου Χώρου;

Μικρός στόχος #3: Είχαμε πλέον ορίσει μια στιβαρή δομή έρευνας (Ö).

Καταπιαστήκαμε πρώτα με τον 4ο ερευνητικό μας άξονα συζητώντας μέσα στην τάξη. Οι μαθητές εντόπισαν τέσσερα «πράγματα» που επηρεάζουν την συμπεριφορά του πολίτη σε σχέση με τα πάρκα, τις πλατείες, τους δρόμους, τις παραλίες και ό,τι άλλο υπάγεται στην έννοια Δημόσιος Χώρος: Βρήκαν ότι η στάση του πολίτη καθορίζεται:

1.       από την εκπαίδευση που έχει λάβει ο πολίτης

2.       από την υλική / φυσική κατάσταση των στοιχείων του Δημόσιου Χώρου

3.       από τον φόβο τιμωρίας σε περίπτωση παραβατικής χρήσης

4.       από την «περιρρέουσα» ατμόσφαιρα και τις διαδεδομένες αντιλήψεις γύρω απ’ το θέμα

Εύλογα, τότε, μπήκαν στο «κάδρο» της έρευνάς μας και οι αντίστοιχοι Θεσμοί:

·       το Δημόσιο Εκπαιδευτικό Σύστημα. Γιατί είναι το πλέον αρμόδιο να παρέχει εκπαίδευση στα παιδιά (αυριανοί πολίτες)

·       Η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Που ως βασικός διαχειριστής του Δημόσιου Χώρου έχει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καλής υλικής του κατάστασης.

·       Η αστυνόμευση. Γιατί, και αυτή, όταν γίνεται σωστά, λειτουργεί αντίρροπα στην αυθόρμητη τάση διάδοσης της παραβατικότητας

·       Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση. Λειτουργία που μπορεί, με σωστή και επαρκή προβολή θετικών προτύπων να γίνει ισχυρό εργαλείο διάδοσης (πολλαπλασιασμού) των θετικών στάσεων.

Συμφωνήσαμε, λοιπόν, να προσαρμόσουμε το «σχέδιο δράσης» μας, ώστε να περιλαμβάνει δράσεις που θα μας έφερναν σε επαφή και με αυτές τις πλευρές. Είπαμε ότι θα επιδιώκαμε συναντήσεις με παράγοντες αυτών των θεσμών (Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Δημοτική Αρχή, Αστυνομία, ΜΜΕ και Ομάδες ενεργών –στα θέματα Δημοσίου Χώρου– πολιτών).

Μαζεύτηκαν ήδη πολλά για να γίνουν και ο χρόνος είναι λίγος. Ξεκινήσαμε.

 

Η ομάδα σε βιωματικές δράσεις

Βιωματική Δραστηριότητα #1: Συζήτηση με επαγγελματία δημοσιογράφο ο οποίος δίνει τεχνική υποστήριξη  στους μαθητές για το πώς να διεξάγουν την έρευνά τους.

Βιωματική Δραστηριότητα #2: Η ερευνητική ομάδα μαθητών / καθηγητών ακολουθεί από κοντά την πορεία μιας μητέρας που κινείται με το παιδί της, σε παιδικό καροτσάκι, για να κάνει δουλείες στην πόλη των Χανίων. Γινόμαστε αυτόπτες του μαρτυρίου της και των κινδύνων που διατρέχει, η ίδια και το μωρό της. Οι μαθητές καταγράφουν κάθε περιστατικό στα τετράδιά τους. Βγάζουν φωτογραφίες.

Ο αριθμός περιστατικών κακοχρησίας πεζοδρομίων ήταν αποκαρδιοτικός. Καταγράψαμε περιστατικά αυθαίρετης κατάληψης πεζοδρομίων, άλλοτε από πολίτες (που σταθμεύουν το αυτοκίνητο ή το δίκυκλό τους πάνω σ’ αυτά) και άλλοτε από επιχειρηματίες εμπόρους (που τα χρησιμοποιούν για να ασκούν εμπορικές δραστηριότητες). Είδαμε ιδίοις όμμασι  τα προβλήματα που δημιουργεί στη μητέρα η στάθμευση μοτοσικλετών ή αυτοκινήτων κατά μήκος της γωνίας δύο δρόμων. Οι μαθητές προβληματίζονται. Μερικοί θυμώνουν.

Η μητέρα με το παιδικό καροτσάκι σε πολλά σημεία της διαδρομής μάς επισήμανε και τις επιπλέον δυσκολίες που αντιμετωπίζει στα σημεία κακής (μειωμένης) λειτουργικότητας. Σημεία χωρίς (ή με σπασμένες) πλάκες πεζοδρομίου. Σημεία με κακή διάταξη δέντρων, κάδων ή σκαλοπατιών. Σημεία, στενά. Όλα αυτά μαζί, μετέτρεπαν κάθε στιγμή της μετακίνησής της σε αληθινή πρόκληση.

Βιωματική Δραστηριότητα #3: Οι μαθητές, με φωτογραφικές μηχανές και τετράδια στα χέρια, κάνουν αυτοψία σε πλατείες και πάρκα της πόλης. Παρατηρούν και καταγράφουν, ξανά, το φαινόμενο της κακοχρησίας: Πλατείες που χρησιμοποιούνται ως χώροι στάθμευσης ή διάβασης αυτοκινήτων και μοτοσικλετών. Επίσης το φαινόμενο της άμετρης εμπορικής εκμετάλλευσης (εμπορική υπερεκμετάλλευσης) του χώρου των πλατιών. Συνειδητοποιούν ότι όλα αυτά προκαλούν de facto «αλλαγή χρήσης» του χώρου, σε βάρος τελικά της ελεύθερης χρήσης των χώρων αυτών για κοινωνικές συνευρέσεις, για ασφαλές παιχνίδι μικρών παιδιών κ.λπ.. Το παζλ συμπληρωνόταν με τις εικόνες βανδαλισμού: Παντού μπορούσες να δεις κάτι σπασμένο σκόπιμα, γρατζουνισμένο σκόπιμα,  βαμμένο / γραμμένο / μουτζουρωμένο σκόπιμα. Οι μαθητές φωτογραφίζουν και προβληματίζονται.

Βιωματική Δραστηριότητα #4: Διαδρομή μέσα στην πόλη. Οι μαθητές βλέπουν εικόνες «αχρησίας» ή «εγκατάλειψης» δημόσιων χώρων (π.χ. κτήριο πρώην ΙΚΑ). Επίσης, επίσκεψη στον Δημοτικό Κήπο και επικοινωνία με τους ανθρώπους που φροντίζουν τους δημόσιους χώρους (υπηρεσία πρασίνου του Δήμου Χανίων). Ακούν απ’ αυτούς, για τα προβλήματα λειτουργίας της υπηρεσίας (ελλείψεις σε προσωπικό, πόρους κ.λπ.) αλλά και τις δυσκολίες που προκαλούν στην υπηρεσία οι επαναλαμβανόμενοι βανδαλισμοί του εξοπλισμού ή η αντίσταση στο έργο της όταν προσκρούει στο εμπορικό συμφέρον.

Βιωματική Δραστηριότητα #5: Διεξαγωγή «Έρευνας Κοινής Γνώμης». Οργανωμένα, με καρτελάκια στο πέτο τους που δήλωνε την ιδιότητά τους ως ερευνητών, οι μαθητές χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, και με ερωτηματολόγια στα χέρια, επιχειρούν να καταγράψουν γνώμες πολιτών στο θέμα της χρήσης των Δημόσιων Χώρων. «Τι θεωρείτε πιο ενοχλητικό στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε το δημόσιο χώρο;», «Ποιους θα ονομάζατε πιο αρμόδιους για την βελτίωση της κατάστασης;», «Αξιολογήστε την ατομική σας στάση στα θέματα αυτά;», «Αξιολογήστε την στάση των αρμοδίων» κ.λπ.. Οι μαθητές τα κατάφεραν. Παρά το αρχικό «κούμπωμα» (εξαιτίας κάποιον αποτυχιών), οι ερευνητές μας τελικά «κατάφεραν» περισσότερα από 100 περιστατικά σύντομης συνομιλίας με διερχόμενους πολίτες στο κέντρο της πόλης των Χανίων.

Βιωματική Δραστηριότητα #6 (μέσα στις διακοπές του Πάσχα και με το άγχος ότι ο χρόνος του τριμήνου τελειώνει): Συνέντευξη με παράγοντες του Δήμου Χανίων. Σε μια περίπου 2ωρη συνέντευξη (που μάλλον την λες συζήτηση) οι μαθητές έθεσαν ερωτήματα, και άκουσαν τις απαντήσεις των παραγόντων της Δημοτικής Αρχής. Η συνέντευξη ηχογραφείται κανονικά για αποδελτίωση και περαιτέρω επεξεργασία.

Βιωματική Δραστηριότητα #7 (στο νήμα της λήξης του σχολικού έτους): Συνέντευξη με τον Διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Μας τονίζει εμφατικά την ανάγκη να γίνουν πράγματα στο επίπεδο της εκπαίδευσης για να αλλάξουμε την κατάσταση που υπάρχει. Κι αυτή η συζήτηση ηχογραφείται.

Βιωματικές Δραστηριότητες που δυστυχώς δεν προλάβαμε: Είναι πραγματικά κρίμα που δεν προφτάσαμε να κάνουμε δύο ακόμη δραστηριότητες. Να οργανώσουμε και τη συνέντευξη με τον Τμήμα Τροχαίας. Αλλά και να έρθουμε σε επικοινωνία και συζήτηση με δραστήριες ομάδες πολιτών που ασχολούνται με το ζήτημα της βελτίωσης της χρήσης του Δημόσιου Χώρου. Γνωρίζαμε ήδη μία τέτοια ομάδα (BP)και πιθανόν να υπάρχουν κι άλλες εξίσου αξιόλογες). Θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό αν οι μαθητές έπαιρναν κι αυτή την εμπειρία. Την εικόνα, δηλαδή, της ενεργής συμμετοχικής στάσης που οι κάποιοι πολίτες αναπτύσσουν στα πλαίσια συλλόγων, ομάδων κ.λπ..

Τελικά πόσο «δικός μας» είναι ο Δημόσιος Χώρος;

Αυτή ήταν η εμπειρία μας μέσα από το σχολικό Project. Στην ιδανική περίπτωση θα έπρεπε να είχαμε καταφέρει όλα εκείνα που σχεδιάσαμε να κάνουμε και υπήρχαν στο «Σχέδιο Δράσης» μας. Δεν το καταφέραμε αυτό αλλά το (σημαντικό) βίωμα από τη συμμετοχή μας στο Project παραμένει.

Αν και δεν καταφέραμε να επεξεργαστούμε πολλά από τα δεδομένα που συλλέξαμε, και έτσι ίσως να μην έχουμε το δικαίωμα να παρουσιάσουμε πορίσματα, οι εικόνες που καταγράψαμε και ζήσαμε όλο το διάστημα που ασχοληθήκαμε με την έρευνα ήταν τόσο έντονες που εγώ προσωπικά θα τολμούσα ένα εκφράσω τη γνώμη μου δημόσια, με την πεποίθηση ότι η πραγματικότητα δεν είναι πολύ διαφορετική. Χωρίς να μπαίνω σε συγκεκριμένες και ειδικές επισημάνσεις, θα έλεγα ότι η σχέση μας με τα αγαθά που συγκροτούν Δημόσιο Χώρο (δηλαδή με τα αγαθά που υπόκεινται σε δημόσια χρήση, όπως πάρκα, δρόμοι, παραλίες κ.λπ.) είναι σε γενικές γραμμές μια σχέση σοβαρά ασθενική και στρεβλή. Δυστυχώς. Υπάρχει, όμως, ένα στοιχείο που δίνει ελπίδα. Υπάρχει αρκετός κόσμος που δεν επιθυμεί να συνεχίσουν τα πράγματα με αυτό τον τρόπο.

Ένα άλλο κεντρικό στοιχείο, που εκφράστηκε από πολλούς από εκείνους που γνωρίσαμε (πολίτες, παράγοντες αρχών, υπάλληλοι υπηρεσιών κ.λπ.) στη διάρκεια του Project, και το οποίο με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο είναι ότι ο τρόπος που ο πολίτης σχετίζεται στην καθημερινότητά του με τον Δημόσιο Χώρο αναγκαστικά αντικατοπτρίζεται και στο μυαλό του (διαμορφώνει τη νοοτροπία του), οπότε, αναγκαστικά πάλι, επιδρά και στις επιλογές και αποφάσεις του στα κεντρικότερα ζητήματα ζωής. Σημαίνει ότι αν συνηθίζω να λειτουργώ κάπως στην καθημερινότητά μου, τότε θα τείνω να έχω την ίδια στάση και στο επίπεδο των κεντρικών ζητημάτων της χώρας μου. ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΩ ΥΠΕΥΘΥΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΟΥ ΤΟΤΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΘΑ ΕΧΩ ΤΑΣΗ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΩ ΥΠΕΥΘΥΝΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟΤΕΡΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΟΥ.

Η πρότασή μας (μάλλον παράκλησή μας)

Δεν προλάβαμε να κάνουμε πράξη όλα όσα σχεδιάσαμε. Είχαμε σχεδιάσει να επεξεργαστούμε μια πρόταση που θα έλεγε ποια μέτρα, δράσεις και παρεμβάσεις θα μπορούσαν να γίνουν ώστε να βελτιωνόταν η εικόνα της επαφής του πολίτη με τα αγαθά του Δημόσιου Χώρου. Όμως, κάθε εμπόδιο για καλό. Άλλωστε, ποιοι είμαστε εμείς που μόνοι μας, και έχοντας απέναντι όλους του άλλους (πολίτες, φορείς, ομάδες και συλλόγους, ΜΜΕ κ.λπ.) θα τους λέγαμε τι πρέπει να κάνουν; Αντ’ αυτού κλείνουμε το Project μας ΠΑΡΑΚΑΛΩΝΤΑΣ όλους τους παραπάνω,

Να δεχθούν να αναλάβουν δράση και να δημιουργήσουν έναν «κύκλο συνεννόησης, συνευθύνης και συνεργασίας» για την προαγωγή της χρήσης του Δημόσιου Χώρου.

Πιστεύουμε ότι

Αν δεχθείτε την αρχή της «συνεννόησης» θα καταφέρετε να ορίσετε κοινούς ρεαλιστικούς στόχους

Αν δεχθείτε την αρχή της «συνευθύνης» (δηλαδή αν είστε έτοιμοι όλοι μαζί να μοιραστείτε την τιμή και την ευχαρίστηση μιας επιτυχίας ή την απογοήτευση αν δεν επιτευχθούν οι στόχοι που τέθηκαν) τότε θα έχουν νικήσει εξ ορισμού, αφού θα έχετε αποδείξει ότι παραμερίσατε στρεβλές και ξεπερασμένες αντιλήψεις (πάντα φταίει κάποιος άλλος)

Αν δεχθείτε την αρχή της «συνεργασίας» θα καταφέρετε να συγκεντρώσετε την «κρίσιμη» δύναμη δράσης και θα έχετε πολλές πιθανότητες να φτάσετε σε ορατά αποτελέσματα.

Εμείς, ως ερευνητική ομάδα μαθητών / εκπαιδευτικών κλείσαμε έναν πρώτο κύκλο (κάνοντας το Project), και από εδώ και πέρα θα περιμένουμε απ’ όλους εσάς να ανοίξετε δρόμο για μεγαλύτερη δράση.

Θα περιμένουμε ανυπόμονα τη δική σας πρωτοβουλία

Ας δράσουμε.

Ευχαριστούμε πολύ:

a.       τις δύο μαμάδες που μας άφησαν να τις κάνουμε «αντικείμενο μελέτης»

b.      τους υπαλλήλους της υπηρεσίας πρασίνου του Δήμου Χανίων.

c.       τους εκπροσώπους των πολιτειακών αρχών και της τοπικής αυτοδιοίκησης

d.      το δημοσιογράφο Δημήτρη Μαριδάκη που πρόσφερε χρόνο και έδωσε τεχνική καθοδήγηση για την έρευνα

e.       τους εκπαιδευτικούς του σχολείου και φοιτητές που κάνοντας την πρακτική τους βοήθησαν στην ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων, αλλά και τη διεύθυνση του σχολείου που ανέχτηκε την όποια αναστάτωση

f.        τους πολίτες που απάντησαν στα ερωτήματα των ερευνητών μας

g.       τους πολίτες που ασχολούνται με ζητήματα και προβλήματα δημόσιων χώρων και οι οποίοι πλούτισαν την οπτική μας

Άρης Ρέττος

 

Ομάδα Project 5ου Γυμνασίου  Χανίων