10212017Σαβ
ΕνημέρωσηΣαβ, 13 Μαϊ 2017 10am

Εικόνες

Κόμικς = Σχεδιαφηγήματα

Η τέχνη των κόμικς συναντά την Επιστημονική Φαντασία και "παλεύουν" με την καθημερινότητα μας. Χιούμορ (συχνά μαύρο) που σπάει την μονοτονία της Τετάρτης μέσα από το "Εννιά" της Ελευθεροτυπίας. Συζητάμε με τον ενορχηστρωτή του "Εννιά"  ’γγελο Μαστοράκη
 
Να ξεκινήσουμε με την ιστορία του "Εννιά";
Το 2000 σε μια σύσκεψη της Ελευθεροτυπίας η Μάνια, η κόρη του Χρήστου του Τεγόπουλου,  έριξε την  ιδέα  για ένα ένθετο που θα είχε σαν βασικό του άξονα τα κόμικς. Τότε μου πρότεινε  να τους κάνω ένα προσχέδιο για ένα ανάλογο περιοδικό. Μου πήρε αρκετό καιρό να το κάνω γιατί έπρεπε να δουλέψω με ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο από τον τρόπο που δούλευαν μέχρι τότε τα περιοδικά με κόμικς στην Ελλάδα. Εννοώ να μην ακολουθήσω την πεπατημένη οδό, να βρω το κόμικς να μιλήσω με τον πράκτορα των δικαιωμάτων αυτός με τη σειρά του να μιλήσει με τη Γαλλία, την Ιταλία ή την Ισπανία να περιμένουμε την αλληλογραφία πότε θα έρθει κ.λπ., γιατί έτσι θα μου έπαιρνε πάρα πολύ χρόνο να το κάνω, κάτι  αδύνατο για το εβδομαδιαίο, ευκίνητο, ζωντανό περιοδικό που θέλαμε. Έτσι αποφάσισα να αποκαταστήσω μια επαφή με τους ανθρώπους που τυπώνουν, κυκλοφορούν και διαχειρίζονται το κόμικς στην Ευρώπη. Αυτό που εγώ ξέρω πάρα πολύ καλά. Μπορεί να θαυμάζω και το αμερικάνικο και το γιαπωνέζικο αλλά το κόμικς που ήξερα καλά ήταν το ευρωπαϊκό. Το κόμικς δηλαδή που άρχισε να εμφανίζεται μετά το ’76 και το ’77 στην Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ισπανία. Δυσκολεύτηκα στην αρχή αλλά άνοιξα κάποια κανάλια επαφής με αρκετούς εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού. Απ’ την άλλη μεριά επειδή βγαίνει στην Ελλάδα, το περιοδικό θα έπρεπε να δημοσιεύει και έλληνες δημιουργούς  Ήρθα σε επαφή πράγματι με πάρα πολλούς Έλληνες κομίστες και έτσι μπόρεσα από την αρχή να έχω μια ισορροπία ανάμεσα στο ευρωπαϊκό και στο ελληνικό κόμικς. Ανάμεσα στους ευρωπαίους και στους έλληνες δημιουργούς. Και τέλος έβαλα στο "9" και μία τρέλα μου, την Επιστημονική Φαντασία. Το ονόμασα "Εννιά" μιας και τα κόμικς θεωρούνται η ένατη τέχνη..
Είναι το κόμικς τέχνη;
Εγώ πιστεύω πως είναι. Ξέρεις τι γίνεται,  νομίζω ότι έχουμε όλοι μας την τάση να  θεωρούμε ότι η τέχνη είναι κάτι το πολύ υψηλό.Κάτι το οποίο μεταδίδει υψηλά νοήματα και ασχολείται με πράγματα πάρα πολύ βαθιά. Ξεχνάμε όμως ότι υπάρχουν και τέχνες που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, "μαζικές" τέχνες. Μια τέτοια τέχνη είναι και  το κόμικς. Αν ήμασταν υποχρεωμένοι να το αντιμετωπίσουμε αυστηρώς ακαδημαϊκά θα καταλήγαμε ίσως στο συμπέρασμα πως δεν είναι τέχνη αλλά για μένα το κόμικς θα είναι πάντα μια μεγάλη τέχνη. Μια τέχνη η οποία έχει έναν λαϊκό χαρακτήρα, μια αμεσότητα, έχει μια ευκολία αν θέλεις. Διότι η τέχνη δεν είναι οπωσδήποτε κάτι το πάρα πολύ δύσκολο. Παρότι κάποιοι  νομίζουν ότι ο καλλιτέχνης είναι ένα ον  το οποίο ζει μόνο του, αποκλεισμένος από τα πάντα, και κάποια στιγμή κατεβαίνει από τον πύργο του και λέει έτσι, κάνει μια δήλωση ή κάνει μια χειρονομία η οποία εκφράζει το βαθύτερο νόημα της ζωής ή του πολιτισμού μας. Για μένα ο καλλιτέχνης είναι αυτός που μπορεί να σου μεταδώσει συγκεκριμένα πράγματα, συναισθήματα, ατμόσφαιρα  απλά, όμορφα και κατανοητά.
Μήπως ισορροπεί το κόμικς κάπου ανάμεσα στο μαζικό και στο ελιτίστικο ;
Κοίταξε σε κάθε τέχνη μπορούμε να βρούμε ένα κομμάτι το οποίο  απευθύνεται σε πάρα πολύ κόσμο και ένα άλλο κομμάτι το οποίο οι καλλιτέχνες, επειδή ακριβώς παίρνουν πάρα πολύ σοβαρά τον εαυτό τους, νομίζουν ότι θα πρέπει να απευθύνονται σε λίγους,  γίνονται κρυπτικοί δηλαδή. Δεν έχει σημασία όμως. Αυτά είναι διαφορετικά αλφάβητα που χρησιμοποιεί ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης για να πλησιάσει τον κοινό του, τώρα αν ορισμένες ομάδες του κόσμου αποφασίζουν ότι εμένα μ’ αρέσει αυτό το κόμικ διότι μόνο εγώ το καταλαβαίνω, αυτό είναι μια άλλη ιστορία, είναι δικό τους θέμα. Πάντοτε θα υπάρχουν κρυπτικοί καλλιτέχνες οι οποίοι χρησιμοποιούν το λεξιλόγιο, το αλφάβητο, το "σύνταγμα" των κόμικς για να πουν ορισμένα πράγματα.
Υπάρχει μια ας πούμε όψη στα κόμικς του "Εννιά" που έχουν να κάνουν με φαντασία και λίγο έτσι με "μαύρα" θέματα. Ισχύει;
Ξέρεις, ισχύει στο επίπεδο που απευθύνεται σε νέους ανθρώπους. Ισχύει ίσως και στο επίπεδο ότι είναι φτιαγμένο επίσης από νέους ανθρώπους. Ο νέος άνθρωπος, ο νέος κομίστας, είναι απόλυτος λόγω της ηλικίας του.Αυτή η ηλικία ανάμεσα στα 18 και 25 - 27 τα πράγματα τα βλέπει  μαύρα, δεν τα βλέπει ποτέ λευκά. Τα βλέπει μαύρα διότι αυτός και είναι και ο προορισμός του. Γιατί σαν νέος άνθρωπος για να πάρει μια θέση μέσα στον κόσμο πρέπει να καταρρίψει τον παλαιότερο, πράγμα που θα τον κάνει να αντιμετωπίσει την αντίδραση του "κατεστημένου". Έρχεται αντιμέτωπος λοιπόν με το "κατεστημένο", έρχεται αντιμέτωπος με διάφορες μορφές συμπεριφοράς που είναι παγιωμένες, οπότε εκ των πραγμάτων τα πράγματα γι αυτόν είναι μαύρα. Αν όμως καταφέρουμε να ξεχωρίσουμε τον βασικό νοηματικό άξονα κάποιου  μαύρου θέματος από  τον τρόπο που ο νέος κομίστας  το εκφράζει, υπάρχει τις περισσότερες φορές, ακόμα και στα κόμικς που νομίζουμε ότι είναι πάρα πολύ μαύρα, υπάρχει κατά βάθος μια αισιοδοξία. 
Είναι φύσει αντιεξουσιαστές οι κομίστες με την έννοια που είπαμε;
Τις περισσότερες φορές ναι, είναι αντιεξουσιαστές. Σύμφωνα βέβαια με τον τρόπο που σου μίλησα πριν. Αντιεξουσιαστές είναι και οι περισσότεροι νέοι. Έχουμε το παράδειγμα του Λέανδρου Κοκόλη που είναι  ένας από τη προτελευταία γενιά των κομικαδόρων των ελλήνων ο οποίος έχει ένα σπινθηροβόλο χιούμορ που λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα, ένα καταπληκτικό σχέδιο και τον οποίο δεν  ενδιαφερει  καθόλου η επιτυχία. Τον ενδιαφέρει να κάνει κόμικς όπως θέλει, όποτε θέλει, να πει αυτό που θέλει και με τον τρόπο που θέλει. Έτσι είναι και αρκετά άλλα νέα παιδιά.Βέβαια, βλέπεις μια διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους μέχρι τα τριάντα και στους ανθρώπους οι οποίοι κάνουνε κόμικς και είναι λίγο μεγαλύτεροι είναι 40 με 45. Στην Ελλάδα έχει παίξει πάρα πολύ μεγάλο ρόλο ότι όσοι είναι κομίστες είναι κομίστες για την τρέλα τους,όσο χρονών και αν είναι, γιατί δεν υπάρχει τρόπος να ζήσουν απ’ αυτή την δουλειά και ξέρεις μετά από μια ορισμένη ηλικία οι βιοτικές ανάγκες καθορίζουν και το πως θα δουλέψουμε, πως θα συμπεριφερθούμε.
Όταν δεν είναι black η όψη είναι σέξι.
Σέξι τώρα δεν νομίζω ότι είδες κάτι  έντονα σεξουαλικό ή πορνό.
Είπα σέξι δεν είπα πορνό...
Ε, καλά εντάξει, γιατί το σεξ δεν είναι μέρος της ζωής μας; Δεν καταλαβαίνω.
Ξέρεις, ζώντας μ’ αυτή τη θεώρηση του χάσματος ανάμεσα στην υψηλή και στη χαμηλή τέχνη και επειδή είμαστε παιδιά του δυτικού πολιτισμού έχουμε μπει σε ένα περίεργο λούκι και  νομίζουμε ότι το μυαλό, η σκέψη είναι ένα ανώτερο πράγμα από το σώμα. Ίσως αυτό να είναι και ένα υπόλειμμα της θρησκείας η οποία μας έχει ποτίσει μιας και γεννηθήκαμε στην Ελλάδα, μεγαλώσαμε και διαμορφωθήκαμε στην Ελλάδα. Μας έχει μάθει λοιπόν όλη αυτή η κατάσταση να έχουμε την αίσθηση πως το κορμί μας,  το σώμα μας είναι λίγο-πολύ κατώτερο, είναι δευτέρας ποιότητα σε σχέση με το μυαλό μας. Κάτι ανάλογο μ' αυτό που συνέβαινε και στην εφηβική μας ηλικία, όπου το να δείχνουμε τα συναισθήματα μας, ιδιαίτερα για μας τους άντρες, ήτανε λίγο μπας κλας, ήταν λίγο "γυναικείο", δεν ήταν καθόλου "αντρικό". Έχουμε καταπιέσει λοιπόν μέσα σ' αυτή την κοινωνία που ζούμε πάρα πολλές πλευρές του εαυτού μας και τις έχουμε τοποθετήσει σε μία αξιολογική κλίμακα η οποία δεν είναι σωστή.  Το σεξ είναι μια τέτοια πλευρά. Ναι το  σεξ, παρότι είναι πολύ ανθρώπινο πράγμα. Ξέρεις  έχουμε  διαφωνήσει με πάρα πολλούς φίλους οι οποίοι κατηγορούν π.χ. την "Φωτεινή" σαν ένα χαμηλό ανάγνωσμα. Όμως αυτοί συνήθως στέκονται  πάρα πολύ στην πλοκή, στην μικροπλοκή αυτή που συμβαίνει στις δύο σελίδες.Στέκονται πάρα πολύ στο γεγονός ότι η Φωτεινή είναι μια πόρνη. Παρόλα αυτά αυτοί οι άνθρωποι δεν μπορούν ίσως να εκτιμήσουνε το πόσο πανέμορφη πραγματικά είναι η γραμμή του Μπερνέτ αυτού του μεγάλου καλλιτέχνη. Εγώ νομίζω ότι όλα αυτά τα περί σεξισμού ή ότι είναι πολύ σεξουαλικά μερικά θέματα, του "9", τα λένε θεωρώντας ότι σεξ είναι μία κατώτερη εκδήλωση του ανθρωπίνου είδους, του ανθρώπου. Κάτι με το οποίο οι μορφωμένοι άνθρωποι δεν ταιριάζει να ασχολούνται. Ε, ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί δεν πρέπει ν’ ασχολούμαστε με το σεξ.
Είναι γενικώς το κόμικ παρεξηγημένο στην Ελλάδα;
Είναι παρεξηγημένο διότι ουσιαστικά είναι μια σχετικά νέα τέχνη. Απόδειξη ότι αρκετές φορές δείχνοντας  ένα κόμικς το οποίο για μένα και για σένα είναι πολύ βατό στην ανάγνωση, οι άνθρωποι που δεν το έχουν μάθει δεν μπορούν να το διαβάσουν. Δεν μπορούνε να το συλλάβουν. Είναι επίσης παρεξηγημένο γιατί ξεκίνησε εδώ με τα παιδικά αναγνώσματα, ξεκίνησε δηλαδή με το Μίκυ Μάους. Το κόμικς  έγινε πάρα πολύ γνωστό ιδιαίτερα στην Ελλάδα απ’ τα παιδικά αναγνώσματα.  Επειδή έχει μια ευκολία αφομοίωσης  χρησιμοποιήθηκε βέβαια κατά κόρον για παιδικές ιστορίες αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν είναι ικανό να πει και άλλες πολύ σοβαρότερες ιστορίες, πολύ πιο σύνθετες ιστορίες που απευθύνονται σε ένα πιο ώριμο κοινό.
Θέλω να μου πεις για τους Έλληνες κομίστες.
Τι να σου πω; Είναι ένας και ένας όλοι. Ακόμα κι αυτοί τους οποίους εγώ δεν έχω δημοσιεύσει. Ένας και ένας. Έχουμε μεγάλους κομίστες. Αν η αγορά ήταν λίγο μεγαλύτερη, εγώ νομίζω ότι θα μπορούσαν να πουλάνε αρκετά και στο εξωτερικό. Δυστυχώς έχουμε μια γλώσσα, η οποία όπως καταλαβαίνεις. δεν είναι και τόσο διαδεδομένη. Έχουμε πάρα πολύ καλούς καλλιτέχνες οι οποίοι είναι κύριοι των εκφραστικών τους μέσων, μπορούν να το χειριστούν το κόμικς όπως θέλουνε. Για ποιον να σου μιλήσω; Για τον Καλαϊτζή; Τον Ιωάννου; Ο οποίος βέβαια είναι περισσότερο ευθυμογράφος πια, ή να μιλήσουμε για αυτή την μεγάλη αποκάλυψη τον Λέανδρο; ή για τον Δημήτρη  Βιτάλη ο οποίος είναι ένας από τους πιο καταπληκτικούς κολορίστες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ή ακόμα για τον Στάθη, ο οποίος έχει το δικό του αξεπέραστο, συγκεκριμένο στυλ. Η τον Βερύκιος, που έχει μια συνολική ποιητική σύλληψη της σελίδας. Αλλα και άλλους που μπορεί να ξεχνώ σ΄αυτή την κουβέντα. 
Να κλείσουμε την κουβέντα με την αναφορά σ’ αυτό που είπες προηγουμένως στην Επιστημονική Φαντασία.  Πως δένουν όλα αυτά και πως δένει και με τη ζωή μας.
Η Επιστημονική Φαντασία με το συγκεκριμένο χώρο των κόμικς δένει μέσα από την προσωπική μου τρέλα. Επειδή αγαπώ την Επιστημονική Φαντασία  έχω πάντοτε ένα 16σέλιδο στη μέση του "Εννιά" το οποίο είναι ένα άλμπουμ το οποίο ολοκληρώνεται σε 3 ή 4 συνέχειες. Εκεί  θα παρατήρησες ότι οι περισσότερες ιστορίες είναι Επιστημονικής Φαντασίας. Αυτή είναι η προσωπική μου τρέλα. Αν το έκανε κάποιος άλλος, που θα του άρεσε πάρα πολύ το αστυνομικό, ίσως να είχε αποφασίσει ότι στο κέντρο θα έβαζε αστυνομικές ιστορίες, που μπορεί να βρεις εξίσου πάρα πολύ καλές. Κάτι που θα το δοκιμάσω όπου να ‘ναι, δηλαδή θα βάλω μια αστυνομική ιστορία μέσα ιστορία μέσα στο επόμενο τρίμηνο.
Η Επιστημονική Φαντασία είναι ένα άλλο είδος λογοτεχνία ας πούμε;
Όχι εγώ νομίζω ότι η Επιστημονική Φαντασία είναι η σύγχρονη λογοτεχνία. Ίσως είναι λίγο υπερβολικό αυτό που λέω, αλλά εγώ αυτό πιστεύω. Νομίζω ότι είναι η μοναδική λογοτεχνία που μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος, του πράγματος αυτού που έρχεται. Τέλος πάντων επειδή αγαπώ την Επιστημονική Φαντασία ας ελπίσουμε ότι όσοι άνθρωποι γράφουν επιστημονική φαντασία, κάποια στιγμή θα ‘ρθουν σε επαφή μαζί μου για να τους δημοσιεύσω. Εγώ είμαι φανατικός λάτρης της Επιστημονικής Φαντασίας και προσπαθώ μέσα από το "9" να βοηθήσω στην διάδοση της.
Όσοι γράφουν Επιστημονική Φαντασία είναι απόμακροι;
Όχι δεν είναι απόμακροι. Αυτοί που γράφουν καλή Επιστημονική Φαντασία δεν είναι απόμακροι, ίσα ίσα, είναι μέσα στην σύγχρονη πραγματικότητα και αντιλαμβάνονται πρώτοι τις συνέπειες της όποιας  μεταβολής γίνεται στη ζωή μας. Του κάθε νέου στοιχείου. Είτε πολιτιστικού, είτε βιομηχανικού, είτε τεχνικού. Απλώς τραβάνε στο έπακρο τις συνέπειες κάθε νέου στοιχείου που μπαίνει στη ζωή μας για να δουν τι επιπτώσεις θα έχει πάνω μας. Αυτό είναι Επιστημονική Φαντασία ουσιαστικά. Χρησιμοποιώντας ένα στοιχείο το οποίο είναι φανταστικό, να τονίσουνε για μας ορισμένες απόψεις της σημερινής μας ζωής και να μας εντείνουν, να μας στρέψουν την προσοχή σε ορισμένα πράγματα που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει, δεν έχουμε δει ακόμα.
Αν  περιγράφαμε με τρεις τέσσερις λέξεις το κόμικς;
Ας το περιγράψουμε με μια σύνθετη λέξη: Σχεδιαφηγήματα